Tuần 19 ghi nhận hàng loạt biến động lớn trên thị trường logistics và vận tải biển toàn cầu khi căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục leo thang, kéo theo đình trệ hàng hải, chi phí nhiên liệu tăng mạnh và rủi ro bảo hiểm leo thang.
Trong khi các hãng tàu lớn như Maersk và CMA CGM phải điều chỉnh khai thác để ứng phó với bất ổn tại Trung Đông, ngành container toàn cầu đồng thời đối mặt áp lực dư cung mới khi lượng đơn đặt đóng tàu tăng kỷ lục dù giá cước tiếp tục suy giảm.
Song song đó, các tập đoàn logistics quốc tế đang tăng tốc tái cấu trúc mạng lưới cảng và hậu cần nội địa tại Đông Nam Á và Trung Đông, trong khi EU bắt đầu siết mạnh logistics thương mại điện tử xuyên biên giới bằng cơ chế thuế và khai báo dữ liệu mới.
Bản tin tuần này tổng hợp các diễn biến quan trọng nhất đang tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng, vận tải container và cấu trúc logistics toàn cầu.
Hormuz tiếp tục là điểm nóng lớn nhất của vận tải biển toàn cầu
Khủng hoảng an ninh tại eo biển Hormuz tiếp tục phủ bóng lên toàn bộ thị trường vận tải biển quốc tế trong tuần qua khi hàng loạt tàu thương mại bị mắc kẹt, tấn công hoặc phải thay đổi hành trình khai thác.
Maersk xác nhận có sáu tàu đang bị mắc kẹt tại khu vực Vịnh Ba Tư, trong bối cảnh khoảng 1.500 tàu được cho là đang chịu ảnh hưởng trực tiếp từ căng thẳng quanh eo biển Hormuz. Theo IMO, tình trạng đình trệ hiện tác động đến khoảng 20.000 thuyền viên hoạt động trong khu vực.
Áp lực lớn nhất hiện nằm ở chi phí khai thác. Maersk cho biết giá nhiên liệu hàng hải đã tăng gần hai phần ba theo tháng, khiến hãng phát sinh thêm khoảng 500 triệu USD chi phí mỗi tháng. Chi phí này đang dần được chuyển sang chủ hàng thông qua phụ phí nhiên liệu và điều chỉnh giá vận tải.
Rủi ro an ninh tiếp tục leo thang sau vụ tàu container CMA CGM San Antonio bị tấn công khi di chuyển qua eo Hormuz. Vụ việc khiến một số thuyền viên bị thương và buộc tàu phải ngắt tín hiệu AIS để đảm bảo an toàn hành trình. Đây được xem là một trong những diễn biến nghiêm trọng nhất kể từ khi Mỹ triển khai hành lang an ninh hàng hải “Project Freedom”.
Tuy nhiên, chỉ ít giờ sau vụ tấn công, Mỹ đã quyết định tạm dừng chương trình này để phục vụ các nỗ lực đàm phán ngoại giao với Iran. Điều này cho thấy cơ chế bảo vệ hàng hải hiện vẫn chưa đủ khả năng khôi phục niềm tin đối với hoạt động vận tải thương mại qua Hormuz.
Trong khi một số tàu như CMA CGM Saigon hay Alliance Fairfax của Maersk đã rời Vịnh Ba Tư an toàn dưới sự hỗ trợ quân sự Mỹ, giới vận tải biển quốc tế vẫn đánh giá rủi ro khu vực chưa hề giảm bớt. BIMCO cho rằng việc thiếu cơ chế phối hợp rõ ràng với Iran tiếp tục là yếu tố khiến hoạt động hàng hải qua Hormuz chưa thể trở lại trạng thái bình thường.
Khủng hoảng hiện không chỉ tác động đến vận tải container mà còn gây áp lực lên chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu khi khoảng 20% lưu lượng dầu thế giới đi qua tuyến hàng hải này.
Giá cước giảm nhưng hãng tàu vẫn tiếp tục đặt đóng mới quy mô lớn
Trong khi địa chính trị gây áp lực lên chi phí vận tải, ngành container toàn cầu đồng thời bước vào chu kỳ dư cung mới khi công suất đội tàu tiếp tục tăng nhanh hơn nhu cầu thị trường.
Maersk ghi nhận khoản lỗ EBIT 192 triệu USD trong mảng vận tải biển quý I, dù sản lượng vận chuyển vẫn tăng hơn 9%. Theo hãng tàu Đan Mạch, giá cước container toàn cầu đã giảm thêm 14% trong cùng kỳ, trong khi áp lực chi phí nhiên liệu vẫn duy trì ở mức cao.
Điểm đáng chú ý là xu hướng mở rộng đội tàu chưa hề chậm lại. Theo Linerlytica, tổng sổ đặt đóng tàu container toàn cầu đã đạt mức kỷ lục 13 triệu TEU, tương đương hơn 38% tổng công suất đội tàu hiện hữu.
Khối lượng đơn hàng mới hiện đã vượt tổng quy mô đội tàu của ba hãng lớn gồm Maersk, CMA CGM và COSCO cộng lại. Riêng năm 2028 dự kiến có hơn 5 triệu TEU công suất mới được bàn giao ra thị trường.
Diễn biến này đang tạo áp lực lớn lên triển vọng giá cước dài hạn. Chỉ số Drewry WCI tiếp tục giảm tuần thứ ba liên tiếp trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng tại Mỹ suy yếu và thị trường container vẫn dư thừa công suất.
Dù vậy, các hãng tàu vẫn tiếp tục cạnh tranh mở rộng thị phần và thay mới đội tàu. Maersk vừa đặt thêm 8 tàu container sức chở 18.600 TEU nhằm phục vụ kế hoạch tái cấu trúc đội tàu giai đoạn 2029–2030.
Thị trường hiện phản ánh nghịch lý lớn của ngành container: chi phí khai thác và rủi ro địa chính trị tăng mạnh, nhưng năng lực vận tải toàn cầu vẫn tiếp tục mở rộng nhanh hơn nhu cầu thực tế.
Các tập đoàn logistics tăng tốc xây dựng mạng lưới tích hợp khu vực
Bên cạnh áp lực thị trường, tuần qua cũng cho thấy xu hướng rõ nét của các hãng logistics và cảng biển toàn cầu: mở rộng mạng lưới logistics tích hợp thay vì chỉ tập trung vào vận tải biển truyền thống.
Tại Đông Nam Á, DP World được gia hạn thêm 5 năm khai thác bến container B5 tại cảng Laem Chabang — cửa ngõ hàng hải lớn nhất Thái Lan. Động thái này diễn ra trong bối cảnh lưu lượng thương mại nội Á tiếp tục tăng và chuỗi cung ứng đang dịch chuyển mạnh sang ASEAN.
Song song với mở rộng công suất cảng, DP World cũng đẩy mạnh đầu tư logistics hậu phương thông qua ICD kết nối đường sắt tại Khon Kaen và kế hoạch điện hóa thiết bị khai thác nhằm giảm phát thải.
Tại Trung Đông, CMA CGM ký thỏa thuận với AD Ports để phát triển mạng logistics nội địa kết nối cảng Khalifa với UAE, Oman và Saudi Arabia bằng đường sắt và đường bộ. Mô hình này phản ánh xu hướng tích hợp cảng biển với hệ thống kho bãi, cảng cạn và logistics nội địa nhằm tăng tính linh hoạt chuỗi cung ứng.
Ở tuyến Á – Âu, CMA CGM cũng tiếp tục phát tín hiệu quay lại kênh đào Suez khi đưa tàu LNG lớn nhất thế giới CMA CGM Grand Palais quá cảnh tuyến này. Đây được xem là nỗ lực từng bước khôi phục niềm tin đối với hành lang vận tải Biển Đỏ – Suez sau thời gian dài gián đoạn an ninh.
Dù vậy, phần lớn hãng tàu lớn vẫn duy trì thái độ thận trọng với tuyến Suez do rủi ro khu vực chưa hoàn toàn được kiểm soát.
Cuộc đua kiểm soát tài sản hàng hải chiến lược ngày càng nóng
Một xu hướng đáng chú ý khác trong tuần là sự gia tăng yếu tố địa chính trị và an ninh quốc gia trong các thương vụ hàng hải.
Tại Romania, Rheinmetall và MSC đang đàm phán tiếp quản nhà máy đóng tàu Mangalia nhằm tái khởi động hoạt động đóng tàu quân sự và thương mại. Kế hoạch cho thấy châu Âu đang tìm cách phục hồi năng lực công nghiệp đóng tàu trong bối cảnh nhu cầu quốc phòng hàng hải gia tăng.
Trong khi đó, thương vụ mua lại hãng tàu Zim tiếp tục xuất hiện biến động mới khi doanh nhân Israel Haim Sakal đưa ra đề nghị mua lại trị giá 4,5 tỷ USD, cạnh tranh trực tiếp với liên minh Hapag-Lloyd và quỹ FIMI.
Điểm trọng tâm của thương vụ không chỉ nằm ở yếu tố tài chính mà còn liên quan đến quyền kiểm soát hãng vận tải biển duy nhất của Israel — tài sản được xem có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh hàng hải quốc gia.
Các diễn biến này cho thấy ngành vận tải biển đang ngày càng gắn chặt với lợi ích địa chính trị, thay vì chỉ là hoạt động thương mại thuần túy.
Áp lực pháp lý và compliance tiếp tục gia tăng với hãng tàu
Rủi ro pháp lý hậu COVID-19 tiếp tục trở thành áp lực mới đối với các hãng vận tải container.
OOCL đã khởi kiện FMC tại Mỹ sau phán quyết yêu cầu hãng bồi thường 45 triệu USD cho Bed Bath & Beyond liên quan đến tranh chấp phân bổ công suất vận tải và phí lưu container trong giai đoạn khủng hoảng chuỗi cung ứng.
Vụ việc có thể tạo tiền lệ pháp lý quan trọng đối với quyền hạn xét xử của FMC cũng như trách nhiệm của hãng tàu trong các tranh chấp logistics phát sinh từ giai đoạn COVID-19.
Trong bối cảnh nhiều chủ hàng lớn tiếp tục theo đuổi các vụ kiện tương tự, rủi ro compliance và chi phí pháp lý được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng đối với ngành container.
EU siết mạnh logistics thương mại điện tử xuyên biên giới
Liên minh châu Âu đang chuẩn bị triển khai một trong những thay đổi lớn nhất đối với logistics thương mại điện tử xuyên biên giới khi chính thức xóa ngưỡng miễn thuế €150 từ ngày 1/7/2026.
Theo cơ chế mới, mỗi dòng sản phẩm trong đơn hàng B2C sẽ chịu mức thu cố định €3 và bắt buộc khai báo hải quan chi tiết theo từng mặt hàng.
Thay đổi này sẽ làm tăng đáng kể khối lượng xử lý dữ liệu, yêu cầu khai báo mã HS, GTIN và thông tin nhà sản xuất ở cấp độ SKU. Đồng thời, các lô hàng không thuộc cơ chế IOSS sẽ phải thông quan tại quốc gia đích thay vì điểm nhập khẩu đầu tiên.
Các doanh nghiệp logistics đánh giá đây là thay đổi có khả năng tái cấu trúc toàn bộ mô hình fulfillment thương mại điện tử tại châu Âu, đặc biệt đối với luồng hàng giá trị thấp từ Trung Quốc.
Những tín hiệu ban đầu đã xuất hiện tại Pháp khi lưu lượng khai báo hàng giá trị thấp giảm mạnh và dòng hàng bắt đầu chuyển sang các hub logistics khác trong EU như Liège, Amsterdam và Frankfurt.
Nhận định
Diễn biến tuần 19 cho thấy logistics toàn cầu đang chịu tác động đồng thời từ ba áp lực lớn: địa chính trị, dư cung vận tải container và thay đổi cấu trúc quản trị thương mại xuyên biên giới.
Khủng hoảng Hormuz tiếp tục là biến số chi phối lớn nhất của thị trường khi rủi ro an ninh chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và chi phí nhiên liệu vẫn duy trì ở mức cao. Trong khi đó, ngành container bắt đầu đối mặt rõ nét hơn với nguy cơ dư cung kéo dài đến cuối thập kỷ do làn sóng đóng mới tàu quy mô lớn.
Song song với đó, các hãng tàu và tập đoàn logistics đang đẩy nhanh chiến lược tích hợp logistics nội địa, đầu tư cảng và mở rộng mạng lưới hậu phương nhằm tăng khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng.
Ở chiều chính sách, xu hướng siết quản lý dữ liệu, hải quan và compliance trong thương mại điện tử xuyên biên giới được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng, đặc biệt tại châu Âu và Mỹ.
Trong tuần tới, thị trường sẽ tiếp tục theo dõi sát:
- Diễn biến an ninh tại eo biển Hormuz
- Tốc độ phục hồi tuyến Suez
- Biến động giá nhiên liệu hàng hải
- Xu hướng giá cước container toàn cầu
- Các phản ứng của doanh nghiệp logistics trước chính sách mới của EU.
