Toàn cảnh Logistics tuần 18: Rủi ro địa chính trị lan rộng, giá cước container giảm tuần thứ 3

Tuần 18 ghi nhận thị trường logistics toàn cầu chịu tác động đồng thời từ căng thẳng địa chính trị và mất cân đối cung – cầu kéo dài trong vận tải container. Các điểm nghẽn chiến lược như eo biển Hormuz, khu vực Panama và vùng biển Somalia tiếp tục làm gia tăng rủi ro vận hành.
Trong khi đó, giá cước container giảm tuần thứ ba liên tiếp do dư thừa công suất đội tàu, bất chấp chi phí nhiên liệu và bất ổn an ninh gia tăng.
Ở chiều chính sách, khung phát thải ròng bằng 0 trong vận tải biển tiếp tục được duy trì nhưng chưa đạt đồng thuận, kéo dài bất định cho quá trình chuyển đổi năng lượng.

Rủi ro tuyến vận tải gia tăng khẩn cấp: Điểm nghẽn Hormuz – Panama – Somalia đồng loạt chịu áp lực

Các tuyến vận tải biển chiến lược đang chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố địa chính trị. Tại Trung Đông, việc UAE rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) diễn ra trong bối cảnh hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Đây là tuyến hàng hải trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, do đó mọi gián đoạn đều ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng năng lượng và vận tải biển.

Tại khu vực kênh đào Panama, căng thẳng liên quan đến quyền kiểm soát cảng đã lan sang hoạt động vận tải biển quốc tế. Dấu hiệu gia tăng kiểm tra tàu treo cờ Panama làm dấy lên lo ngại về việc sử dụng cơ chế kiểm tra nhà nước cảng (Port State Control – kiểm tra an toàn và tuân thủ tàu khi cập cảng) như một công cụ gây áp lực chính trị.

Song song, khu vực ngoài khơi Somalia ghi nhận sự tái xuất của cướp biển với các vụ chiếm tàu liên tiếp. Mức cảnh báo an ninh hàng hải đã được nâng lên mức cao, phản ánh nguy cơ tấn công có khả năng xảy ra rõ rệt.

Các diễn biến này cho thấy rủi ro không còn mang tính cục bộ mà đang xuất hiện đồng thời tại nhiều tuyến vận tải huyết mạch, làm gia tăng chi phí vận hành, kéo dài thời gian vận chuyển và ảnh hưởng đến độ ổn định của mạng lưới logistics toàn cầu.

Chính sách phát thải tiếp tục bế tắc: Khung Net-Zero duy trì nhưng chưa đạt đồng thuận toàn cầu

Tại Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), khung phát thải ròng bằng 0 (Net-Zero Framework – khuôn khổ giảm phát thải khí nhà kính về mức bằng 0) tiếp tục được giữ làm nền tảng đàm phán. Tuy nhiên, các quốc gia thành viên vẫn chưa đạt được đồng thuận cuối cùng, đặc biệt liên quan đến cơ chế định giá carbon (công cụ tính chi phí phát thải nhằm thúc đẩy giảm khí nhà kính).

Một số quốc gia, trong đó có Mỹ, tiếp tục phản đối cơ chế này với lập luận có thể làm gia tăng chi phí vận tải và ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng. Đồng thời, phía Mỹ cũng phát tín hiệu có thể áp dụng các biện pháp pháp lý nếu các quy định quốc tế tạo ra điều kiện vận tải bất lợi.

Ở chiều ngược lại, các nền kinh tế lớn như EU và các đồng minh vẫn ủng hộ việc duy trì một khuôn khổ toàn cầu nhằm tránh phân mảnh chính sách giữa các khu vực.

Việc kéo dài đàm phán đến cuối năm cho thấy mức độ chia rẽ sâu sắc, đồng thời làm gia tăng bất định đối với các quyết định đầu tư vào nhiên liệu thay thế và công nghệ giảm phát thải trong ngành vận tải biển.

Khung pháp lý được siết chặt: Nghĩa vụ hãng tàu không thay đổi ngay cả khi thị trường biến động

Các phán quyết mới tại Mỹ đang củng cố cách áp dụng pháp luật trong vận tải biển, đặc biệt liên quan đến nghĩa vụ hợp đồng và các loại phí logistics.

Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ (FMC) yêu cầu hãng tàu OOCL bồi thường 45,6 triệu USD do không phân bổ đủ sức chứa vận chuyển theo hợp đồng dài hạn. Phán quyết khẳng định nghĩa vụ cung cấp dịch vụ không bị đình chỉ, ngay cả trong giai đoạn thị trường biến động mạnh.

Trong một vụ việc khác, tòa phúc thẩm liên bang giữ nguyên quan điểm của FMC đối với hãng tàu Evergreen, xác định rằng phí lưu giữ container ngoài cảng (detention – phí phát sinh khi container không được trả đúng hạn) chỉ được coi là hợp lý khi thực sự thúc đẩy lưu chuyển hàng hóa trong chuỗi vận tải.

Các quyết định này cho thấy cơ quan quản lý đang tăng cường giám sát, hạn chế việc ưu tiên thị trường giao ngay (spot market – thị trường cước biến động theo cung cầu) và siết chặt việc áp dụng các khoản phí trong chuỗi logistics.

Giá cước tiếp tục giảm: Dư cung đội tàu chi phối thị trường vận tải container

Thị trường vận tải container tiếp tục xu hướng suy yếu khi giá cước giao ngay giảm tuần thứ ba liên tiếp. Chỉ số World Container Index giảm xuống còn 2.216 USD cho mỗi container 40 feet (FEU).

Nguyên nhân chính đến từ tình trạng dư thừa công suất đội tàu trong khi nhu cầu vận chuyển chưa phục hồi tương ứng. Mặc dù chi phí nhiên liệu tăng và rủi ro địa chính trị gia tăng, các yếu tố này chưa đủ để tạo lực đẩy giá cước trong bối cảnh cung vượt cầu.

Các hãng tàu đã triển khai các biện pháp như hủy chuyến (blank sailing) và áp dụng phụ phí mùa cao điểm (PSS) nhằm bù đắp chi phí.

Kết quả kinh doanh của hãng tàu ONE phản ánh rõ xu hướng này khi doanh thu giảm 14% và lợi nhuận giảm mạnh 92%, dù vẫn duy trì lợi nhuận nhờ kiểm soát chi phí vận hành.

Chiến lược đội tàu chuyển dịch rõ rệt: Đa dạng hóa nhiên liệu để thích ứng dài hạn

Trong bối cảnh chính sách môi trường chưa rõ ràng, các hãng tàu đang điều chỉnh chiến lược đầu tư theo hướng linh hoạt hơn. OOCL đã ký hợp đồng đóng mới 12 tàu container sử dụng nhiên liệu kép (dual-fuel – tàu có thể sử dụng đồng thời hai loại nhiên liệu), cho phép vận hành bằng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và nhiên liệu truyền thống.

Đồng thời, doanh nghiệp này cũng chuẩn bị tiếp nhận các tàu sử dụng methanol – một loại nhiên liệu thay thế có phát thải thấp hơn.

Chiến lược đa nhiên liệu giúp doanh nghiệp giảm rủi ro phụ thuộc vào một công nghệ duy nhất, trong bối cảnh chưa có loại nhiên liệu nào chiếm ưu thế tuyệt đối về chi phí và khả năng triển khai.

Đầu tư hạ tầng mở rộng nhưng tranh chấp gia tăng: Cảng biển trở thành điểm giao thoa lợi ích

Hoạt động đầu tư hạ tầng cảng vẫn tiếp tục được đẩy mạnh. Dự án cảng container Sparrows Point tại Baltimore (Mỹ) với tổng vốn 1,2 tỷ USD đã được khởi công, dự kiến đạt công suất hơn 1 triệu TEU mỗi năm. Dự án này tích hợp vận tải đa phương thức, tăng khả năng kết nối hàng hóa đến khu vực nội địa.

Ngược lại, tranh chấp liên quan đến cảng Darwin tại Úc cho thấy rủi ro gia tăng trong các dự án hạ tầng chiến lược. Vụ kiện giữa Landbridge và Chính phủ Úc phản ánh xung đột giữa cam kết bảo hộ đầu tư quốc tế và yêu cầu kiểm soát hạ tầng vì lý do an ninh quốc gia.

Diễn biến này cho thấy hạ tầng cảng biển không chỉ là tài sản logistics mà còn gắn chặt với yếu tố địa chính trị và chủ quyền quốc gia.

NHẬN ĐỊNH

Thị trường logistics tuần 18 phản ánh rõ ba xu hướng chính:

• Thứ nhất, dư cung đội tàu tiếp tục là yếu tố chi phối thị trường vận tải container, khiến giá cước duy trì xu hướng giảm bất chấp các yếu tố rủi ro bên ngoài.
• Thứ hai, rủi ro địa chính trị đang gia tăng và xuất hiện đồng thời tại nhiều khu vực, ảnh hưởng trực tiếp đến độ ổn định của chuỗi cung ứng toàn cầu.
• Thứ ba, khung chính sách, đặc biệt liên quan đến môi trường và phát thải, vẫn chưa đạt được sự thống nhất, kéo dài trạng thái bất định cho thị trường.

Trong ngắn hạn, cần tiếp tục theo dõi diễn biến tại các tuyến vận tải chiến lược như eo biển Hormuz và khu vực Biển Đỏ, cũng như phản ứng của thị trường cước trước các biện pháp điều tiết công suất của hãng tàu. Đồng thời, tiến trình đàm phán về khung phát thải tại IMO sẽ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến định hướng đầu tư và chi phí vận hành của ngành trong thời gian tới.