Toàn cảnh Logistics tuần 17: Iran giữ tàu MSC tại Hormuz, giá cước giảm và chuỗi cung ứng toàn cầu tái định hình
Tuần 17 ghi nhận sự đối lập rõ nét giữa đà giảm của giá cước vận tải container và mức độ rủi ro leo thang tại các tuyến hàng hải chiến lược.
Tâm điểm là eo biển Hormuz khi Iran tấn công và bắt giữ các tàu container của MSC, trong khi các sự cố phi truyền thống cũng xuất hiện tại Địa Trung Hải.
Ở chiều ngược lại, nhu cầu suy yếu kéo giá cước tuyến Á – Âu giảm về mức trước xung đột, buộc hãng tàu tiếp tục điều chỉnh năng lực vận tải.
Song song, hệ thống logistics toàn cầu đang tái cấu trúc từ hạ tầng, chính sách đến mô hình vận hành e-commerce và vận tải xanh.
Giá cước giảm về đáy chu kỳ, hãng tàu buộc siết cung để giữ mặt bằng giá
Giá cước vận tải container trên tuyến Á – Âu tiếp tục giảm, với các tuyến Shanghai – Rotterdam và Shanghai – Genoa quay về gần mức trước giai đoạn xung đột. Nguyên nhân chủ yếu đến từ nhu cầu suy yếu theo mùa và tình trạng dư cung tải.
Trong bối cảnh này, các hãng tàu tăng cường quản lý năng lực vận tải nhằm hạn chế đà giảm giá. Các biện pháp bao gồm:
- Hủy chuyến có kiểm soát (blank sailing – chuyến tàu bị hủy để cân đối cung cầu)
- Trì hoãn áp dụng giá cước mới
- Cắt giảm năng lực trên nhiều tuyến chính
Trên tuyến xuyên Thái Bình Dương, xu hướng điều chỉnh diễn ra rõ rệt khi các hãng tàu không thuộc liên minh rút lui, kéo tổng năng lực xuống mức thấp nhất trong 10 năm. Điều này phản ánh hiệu quả khai thác suy giảm khi giá cước xuống dưới ngưỡng lợi nhuận.
Ở chiều chi phí, giá nhiên liệu hàng hải tăng mạnh từ 509 USD/tấn lên 929 USD/tấn trong giai đoạn tháng 2–3. Tuy nhiên, Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ (FMC) đã ba lần từ chối đề xuất phụ phí khẩn của Maersk, cho thấy khả năng chuyển chi phí sang chủ hàng bị hạn chế.
Nhìn chung, thị trường đang bước vào giai đoạn tái cân bằng cung – cầu với áp lực giảm giá chiếm ưu thế.
Iran bắt giữ tàu MSC, Hormuz trở thành điểm nóng rủi ro hàng hải toàn cầu
Căng thẳng tại eo biển Hormuz leo thang khi lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tấn công và bắt giữ các tàu container của MSC.
Theo các báo cáo, hai tàu bị giữ bao gồm MSC Francesca và MSC Epaminondas, trong khi tàu thứ ba Euphoria (treo cờ Panama, sức chở khoảng 2.500 TEU) bị tấn công và mắc cạn gần bờ biển Iran. Trước đó, IRGC cũng đã nổ súng vào các tàu container, gây hư hại khu vực buồng lái.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh một nhóm 6 tàu MSC rời Hormuz bằng cách tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS – hệ thống phát tín hiệu định vị tàu) để tránh bị theo dõi.
Mặc dù một số tàu đã thoát ra Biển Ả Rập, giúp giảm số tàu mắc kẹt xuống khoảng 270.000 TEU, nhưng tình trạng gián đoạn vẫn tiếp diễn khi:
- Một số tàu của CMA CGM bị phát hiện và yêu cầu quay đầu
- Các tàu tiếp tục đối mặt nguy cơ bị kiểm soát hoặc tấn công
Những diễn biến này cho thấy tuyến Hormuz đang chuyển sang trạng thái rủi ro cao và thiếu ổn định, ảnh hưởng trực tiếp đến luồng vận tải năng lượng và container toàn cầu.
Từ MSC Maya đến Suez: Gián đoạn lan rộng từ Địa Trung Hải đến Biển Đỏ
Rủi ro vận tải biển không chỉ giới hạn ở Hormuz mà còn lan sang các khu vực khác.
Ngày 20/4, tàu container MSC Maya (sức chở hơn 19.000 TEU) đã bị khoảng 20 thuyền buồm thuộc Global Summud Flotilla bao vây trên Địa Trung Hải trong gần 3 giờ. Sự kiện buộc tàu phải điều chỉnh hải trình, làm phát sinh thời gian và chi phí vận chuyển.
Ở chiều ngược lại, CMA CGM bắt đầu thử nghiệm quay lại tuyến kênh đào Suez. Một số tàu đã được điều hướng qua tuyến này, bao gồm:
- CMA CGM Tosca (8.500 TEU)
- CMA CGM Jules Verne (16.020 TEU)
- CMA CGM Marco Polo
- CMA CGM Grand Pal (23.872 TEU)
Động thái này cho thấy hãng đang đánh giá khả năng quay lại tuyến vận tải ngắn nhất Á – Âu. Tuy nhiên, phần lớn hãng tàu vẫn tránh khu vực do rủi ro tại Biển Đỏ và Bab al-Mandeb chưa được kiểm soát hoàn toàn.
Tổng thể, các sự kiện từ MSC Maya đến Suez cho thấy gián đoạn vận tải đang mang tính đa dạng, từ quân sự đến phi truyền thống, làm gia tăng độ bất định của chuỗi cung ứng.
Kênh Panama quá tải, eo Malacca “nhạy cảm hóa”: Áp lực dồn vào các điểm nghẽn chiến lược
Sự dịch chuyển luồng vận tải toàn cầu đang làm gia tăng áp lực lên các tuyến hàng hải trọng yếu.
Tại Kênh Panama, lưu lượng tàu tăng 3,6% trong nửa đầu năm tài khóa, trong khi giá đấu giá quyền qua kênh (slot – quyền được cấp lượt đi qua kênh) tăng tới 185%, với mức trung bình khoảng 385.000 USD và có trường hợp lên tới 4 triệu USD cho tàu cỡ lớn.
Trong khi đó, đề xuất thu phí quá cảnh tại eo biển Malacca của Indonesia nhanh chóng bị rút lại sau phản ứng từ Singapore và Malaysia. Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), các tuyến hàng hải quốc tế phải đảm bảo quyền đi lại tự do.
Dù không được triển khai, sự kiện này cho thấy các điểm nghẽn hàng hải chiến lược (chokepoint – khu vực kiểm soát luồng vận tải) đang ngày càng có giá trị kinh tế và địa chính trị lớn hơn.
Xung đột chính sách và tái cấu trúc mạng lưới logistics toàn cầu
Việc Mỹ xem xét gia hạn miễn trừ Đạo luật Jones tiếp tục làm lộ rõ mâu thuẫn giữa mục tiêu ngắn hạn và dài hạn. Trong khi chính sách này nhằm giảm áp lực nguồn cung năng lượng, hiệu quả thực tế còn hạn chế và có nguy cơ làm suy yếu ngành vận tải nội địa.
Song song, các xu hướng tái cấu trúc tiếp tục diễn ra:
- Qatar Airways Cargo khôi phục khai thác tại Doha, từng bước mở lại mạng bay hàng hóa
- Mô hình e-commerce chuyển sang cửa ngõ logistics khu vực (gateway – điểm nhập hàng và phân phối theo vùng) thay vì tập trung vào một số trung tâm lớn
- Trung Quốc đưa vào vận hành tàu container chạy điện Ning Yuan Dian Kun (740 TEU) trên tuyến Ningbo – Jiaxing, mở rộng xu hướng điện khí hóa trong vận tải ven biển
Những thay đổi này phản ánh quá trình tái định hình mạng lưới logistics theo hướng linh hoạt và bền vững hơn.
NHẬN ĐỊNH
Thị trường logistics tuần 17 cho thấy ba xu hướng vận động chính đang diễn ra đồng thời:
- Giá cước chịu áp lực giảm do nhu cầu yếu và dư cung vận tải
- Rủi ro vận hành gia tăng tại các tuyến hàng hải chiến lược, đặc biệt là khu vực Trung Đông
- Cấu trúc chuỗi cung ứng tiếp tục điều chỉnh theo hướng phân tán và tối ưu hóa
Đáng chú ý, các yếu tố này không triệt tiêu lẫn nhau mà cùng tồn tại, khiến thị trường trở nên khó dự đoán hơn trong ngắn hạn.
Trong thời gian tới, cần theo dõi:
- Diễn biến an ninh tại eo biển Hormuz và khả năng duy trì luồng vận tải
- Hiệu quả điều tiết năng lực của các hãng tàu khi nhu cầu chưa phục hồi
- Mức độ mở rộng khai thác lại tuyến kênh đào Suez
Xu hướng chung trong ngắn hạn nhiều khả năng vẫn là giá cước ở mức thấp trong khi rủi ro vận hành duy trì ở mức cao, đồng thời các thay đổi cấu trúc sẽ tiếp tục định hình thị trường trong trung hạn.
