Toàn cảnh Logistics tuần 16: Chi phí vận tải tăng, chuỗi cung ứng biến động
Tuần 16 ghi nhận các biến động mang tính chi phối trên toàn thị trường logistics, khi xung đột Trung Đông tiếp tục đẩy chi phí vận tải tăng mạnh và làm gián đoạn dòng chảy thương mại toàn cầu.
Song song, làn sóng mua bán & sáp nhập (M&A – hoạt động doanh nghiệp mua lại hoặc hợp nhất) và tái cấu trúc tăng tốc, kéo theo biến động nhân sự và thay đổi mô hình quản trị.
Ở chiều dài hạn, các hãng tàu và chính phủ đồng loạt mở rộng hạ tầng cảng, đội tàu và năng lực kiểm soát chuỗi cung ứng.
Bản tin này tổng hợp các diễn biến chính theo từng nhóm chủ đề, giúp người đọc nắm bắt nhanh bức tranh toàn cảnh và các xu hướng đang định hình ngành.
Xung đột Trung Đông đẩy tắc nghẽn Panama, chi phí vận tải tăng đột biến
Xung đột liên quan đến Iran tiếp tục làm gián đoạn dòng chảy năng lượng toàn cầu, buộc các thị trường châu Á gia tăng nhập khẩu từ Mỹ. Điều này khiến nhu cầu vận chuyển LPG, dầu và hóa chất qua kênh đào Panama tăng mạnh.
Áp lực dồn lên tuyến vận tải chiến lược này đã đẩy phí đấu giá suất qua kênh (transit slot – khung thời gian tàu được phép đi qua kênh đào) lên tới 4 triệu USD, cao hơn nhiều so với mức dưới 1 triệu USD trước đó. Thời gian chờ trung bình tăng lên khoảng 3,5 ngày, trong khi số lượng tàu chờ đạt mức cao nhất kể từ giai đoạn hạn hán 2023–2024.
Tại Trung Đông, phần lớn cảng biển đã duy trì hoạt động trở lại nhưng trong trạng thái kiểm soát. Các rủi ro như nhiễu tín hiệu định vị (GPS spoofing/jamming – gây sai lệch vị trí tàu), hạn chế không phận và kiểm soát an ninh theo Bộ luật ISPS (Bộ luật An ninh Tàu và Cảng quốc tế) tiếp tục ảnh hưởng đến vận hành.
Chi phí logistics toàn cầu đang bị dẫn dắt trực tiếp bởi địa chính trị, thay vì quy luật cung – cầu.
Chi phí nhiên liệu tăng 78% khiến giá cước vận tải không còn phụ thuộc cung – cầu
Thị trường vận tải toàn cầu đang ghi nhận sự thay đổi cấu trúc trong cách hình thành giá cước. Dù nhu cầu vận chuyển duy trì ở mức thấp, giá cước vẫn tăng do chi phí nhiên liệu leo thang.
Giá nhiên liệu hàng không tăng khoảng 78%, buộc các hãng vận tải áp dụng phụ phí nhiên liệu trên diện rộng. Trong vận tải biển, các hãng tàu triển khai phụ phí bunker khẩn cấp (EBS – phụ phí nhiên liệu hàng hải) đồng thời điều chỉnh công suất thông qua hủy chuyến (blank sailing – cắt giảm chuyến tàu theo kế hoạch).
Hệ quả là thị trường rơi vào trạng thái lệch pha:
- Nhu cầu vận chuyển thấp
- Giá cước vẫn tăng
- Chi phí đầu vào trở thành yếu tố chi phối chính
Điều này phản ánh giai đoạn thị trường mà giá cước vận tải đang bị dẫn dắt bởi chi phí, đặc biệt là nhiên liệu, thay vì sản lượng hàng hóa.
M&A và tái cấu trúc doanh nghiệp gia tăng, kéo theo xung đột lao động và thay đổi lãnh đạo
Hoạt động M&A tiếp tục là động lực tái cấu trúc ngành trong tuần qua. Thương vụ Hapag-Lloyd dự kiến mua lại Zim với giá trị 4,2 tỷ USD đã tạo ra áp lực lớn lên tổ chức nội bộ, dẫn đến đình công của khoảng 900 lao động tại Israel do lo ngại cắt giảm nhân sự.
Song song, CEO Zim thông báo rời vị trí trong giai đoạn chuyển tiếp, cho thấy biến động lãnh đạo cấp cao thường đi kèm các thương vụ tái cấu trúc quy mô lớn.
Ở chiều mở rộng, CMA CGM đẩy mạnh chiến lược tích hợp dọc (kiểm soát nhiều khâu trong chuỗi cung ứng) khi thâu tóm Fattal, qua đó mở rộng năng lực phân phối và giao hàng chặng cuối (last-mile – khâu giao hàng đến tay khách hàng cuối).
MSC cũng hoàn tất chuyển giao quyền sở hữu cho thế hệ kế nhiệm, đồng thời duy trì ổn định vận hành trong bối cảnh quy mô doanh nghiệp tiếp tục mở rộng.
Nhìn chung, ngành đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu, với trọng tâm là:
- Tái định hình sở hữu
- Tăng kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng
- Điều chỉnh mô hình quản trị doanh nghiệp
Cạnh tranh kiểm soát cảng biển gia tăng, hạ tầng trở thành tài sản chiến lược
Hạ tầng cảng biển tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong cạnh tranh chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tại Việt Nam, TP.HCM đẩy nhanh triển khai cảng trung chuyển Cần Giờ (transshipment – trung chuyển quốc tế) với vốn đầu tư 4,9 tỷ USD, đồng thời mở rộng cảng Gemalink. Việc các hãng tàu lớn như MSC và CMA CGM tham gia trực tiếp cho thấy xu hướng gia tăng kiểm soát hạ tầng cảng.
Ở chiều ngược lại, tại Panama, tranh chấp quyền khai thác cảng leo thang khi Trung Quốc gây sức ép yêu cầu Maersk và MSC rút khỏi các cảng chiến lược.
Các diễn biến này phản ánh một xu hướng rõ rệt: cảng biển không chỉ là hạ tầng logistics mà còn là tài sản chiến lược gắn với lợi ích kinh tế và địa chính trị.
Mở rộng đội tàu quy mô lớn, áp lực dư cung tiếp tục gia tăng
Các hãng tàu tiếp tục mở rộng năng lực vận tải trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động.
MSC đã đạt mốc 1.000 tàu container, với tổng sức chở khoảng 7,3 triệu TEU, củng cố vị thế hãng tàu lớn nhất thế giới. Trong khi đó, Evergreen đặt đóng 11 tàu container cỡ siêu lớn (ULCV – tàu container trên 20.000 TEU) với tổng giá trị khoảng 3 tỷ USD.
Tổng đơn đặt hàng tàu container toàn cầu hiện tiến gần 9 triệu TEU, tương đương khoảng 30% quy mô đội tàu hiện hữu, cho thấy áp lực dư cung có thể tiếp tục trong trung hạn.
Song song, Cosco Shipping Bulk mở tuyến container đầu tiên, đánh dấu xu hướng mở rộng từ vận tải hàng rời sang vận tải container, hướng tới mô hình logistics tích hợp.
Công nghệ giảm rủi ro vận hành, nhưng sự cố hàng hải vẫn chưa được kiểm soát triệt để
Ứng dụng công nghệ trong hàng hải tiếp tục ghi nhận hiệu quả rõ rệt. Hệ thống Orca AI giúp giảm 52% các tình huống tiếp cận nguy hiểm (nguy cơ va chạm giữa các tàu), cho thấy vai trò của trí tuệ nhân tạo trong nâng cao an toàn điều hướng và quản trị rủi ro.
Tuy nhiên, các rủi ro vận hành truyền thống vẫn hiện hữu. Vụ cháy tàu Ever Lenient tại Singapore, dù không gây gián đoạn khai thác cảng, tiếp tục làm nổi bật vấn đề khai báo hàng hóa và an toàn container.
Sau sự cố, Evergreen đã tuyên bố tổn thất chung (General Average – cơ chế phân bổ thiệt hại giữa các bên có liên quan trong cùng một chuyến tàu), kéo theo nghĩa vụ tài chính đối với chủ hàng nếu muốn nhận lại hàng hóa.
Điều này cho thấy áp lực siết chặt tiêu chuẩn an toàn và quản lý rủi ro trong vận tải container vẫn tiếp tục gia tăng.
NHẬN ĐỊNH
Tuần 16 phản ánh thị trường logistics toàn cầu đang chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố cấu trúc:
- Địa chính trị tiếp tục chi phối trực tiếp chi phí và dòng chảy thương mại
- Chi phí nhiên liệu trở thành yếu tố quyết định biến động giá cước
- Hoạt động M&A và tái cấu trúc doanh nghiệp gia tăng, làm thay đổi cấu trúc ngành
- Đầu tư hạ tầng và mở rộng đội tàu tiếp tục tăng tốc, song song với rủi ro dư cung
Trong tuần tới, các yếu tố cần theo dõi gồm:
- Diễn biến xung đột Trung Đông và tác động đến giá năng lượng
- Tình trạng tắc nghẽn tại kênh đào Panama
- Tiến độ các thương vụ M&A và phản ứng từ lực lượng lao động
- Biến động giá cước trong bối cảnh chi phí đầu vào duy trì ở mức cao
Xu hướng ngắn hạn cho thấy thị trường sẽ tiếp tục vận động dưới tác động của chi phí và địa chính trị, trong khi xu hướng dài hạn vẫn nghiêng về tăng cường kiểm soát chuỗi cung ứng và tích hợp dịch vụ logistics.
