Panama: Phí “vượt tuyến” chạm 4 triệu USD khi xung đột Iran đẩy tắc nghẽn tăng vọt
Kênh đào Panama ghi nhận tàu trả 4 triệu USD để ưu tiên qua kênh giữa lúc ùn tắc tăng, lưu lượng đạt 6.288 chuyến nửa đầu năm tài chính 2026, phản ánh áp lực từ xung đột Iran.
Mức phí 4 triệu USD không phản ánh giá chuẩn mà là tín hiệu thị trường đang bị “bóp méo” bởi gián đoạn nguồn cung năng lượng. Khi dòng chảy qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng, Panama trở thành tuyến thay thế, kéo theo chi phí logistics tăng đột biến trong ngắn hạn.
Kênh đào Panama ghi nhận tình trạng ùn tắc gia tăng khi xung đột Iran làm gián đoạn dòng chảy thương mại toàn cầu, kéo theo việc một tàu LPG (khí dầu mỏ hóa lỏng) chấp nhận chi tới 4 triệu USD trong đấu giá để được ưu tiên quá cảnh.
Theo Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama, kết quả đấu giá này phản ánh biến động cung – cầu ngắn hạn của thị trường, không phải mức phí chính thức do kênh đào thiết lập. Giá đấu được quyết định bởi nhiều yếu tố như mức độ khẩn cấp của chủ hàng, ưu tiên thương mại, giá cước vận tải biển, giá nhiên liệu hàng hải và trạng thái cung cầu toàn cầu.
Cơ chế đấu giá là một trong các phương thức để đảm bảo suất qua kênh (transit slot – khung thời gian tàu được phép đi qua kênh đào), chủ yếu dành cho các khách hàng cần xác nhận lịch trình vào phút chót. Phần lớn tàu vẫn sử dụng cơ chế đặt chỗ trước và không phải chờ nếu đến đúng thời gian đã đăng ký.
Dữ liệu thị trường cho thấy mức phí “vượt tuyến” 4 triệu USD cao hơn đáng kể so với mức dưới 1 triệu USD vào đầu tháng 3, thời điểm đầu của xung đột Iran. Khoản phí này được cộng thêm vào chi phí cơ bản để qua kênh, vốn có thể lên tới hàng trăm nghìn USD tùy theo loại tàu và hàng hóa.
Áp lực lên kênh đào gia tăng khi dòng chảy năng lượng từ Trung Đông bị gián đoạn, đặc biệt tại eo biển Hormuz, buộc các quốc gia châu Á chuyển sang nguồn cung từ Mỹ. Điều này làm tăng nhu cầu vận chuyển các mặt hàng như LPG, dầu và hóa chất qua kênh đào Panama để đến các thị trường châu Á.
Một trường hợp cụ thể là tàu Gas Virgo, treo cờ Singapore, vận chuyển LPG từ Texas đã quá cảnh kênh đào trong tuần, phản ánh xu hướng gia tăng xuất khẩu năng lượng từ Mỹ. LPG được sử dụng rộng rãi trong dân dụng và công nghiệp, khiến nhu cầu vận chuyển tăng mạnh trong bối cảnh thiếu hụt nguồn cung.
Tình trạng tắc nghẽn hiện đã đẩy thời gian chờ trung bình lên khoảng 3,5 ngày. Hàng đợi tàu đạt mức cao nhất kể từ giai đoạn hạn hán 2023 – 2024, thời điểm từng làm giảm số chuyến qua kênh.
Tuy nhiên, Cơ quan Kênh đào Panama cho biết dữ liệu thời gian chờ có thể cao hơn thực tế do hệ thống tính cả những tàu đến sớm trước lịch đặt. Tính đến giữa tháng 4, có 102 tàu đã đặt chỗ và 25 tàu đang chờ chưa có suất qua kênh.
Trong nửa đầu năm tài chính 2026, kênh đào ghi nhận 6.288 lượt tàu biển, tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước. Lưu lượng trung bình đạt 34 tàu/ngày trong tháng 1 và 37 tàu/ngày trong tháng 3, với những ngày cao điểm vượt 40 lượt.
Cơ quan quản lý khẳng định kênh đào vẫn duy trì hoạt động ổn định bất chấp biến động thương mại và căng thẳng địa chính trị.
(Nguồn: Tổng hợp và phân tích từ Reuters, Bloomberg)
