Kênh đào Panama giảm mớn nước tàu vì nguy cơ El Nino

Kênh đào Panama sẽ giảm giới hạn mớn nước đối với tàu Neopanamax từ ngày 3/7 nhằm bảo tồn nguồn nước trước nguy cơ El Niño trong những tháng tới.

Việc Panama sớm siết giới hạn mớn nước là tín hiệu cảnh báo đầu tiên về nguy cơ gián đoạn vận tải biển do El Niño trong năm 2026. Dù tác động hiện tại còn hạn chế, thị trường đang theo dõi sát khả năng xuất hiện các biện pháp hạn chế sâu hơn tại một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama (ACP) thông báo sẽ giảm giới hạn mớn nước tối đa đối với tàu Neopanamax kể từ ngày 3/7/2026 nhằm chủ động bảo tồn nguồn nước phục vụ hoạt động vận hành kênh đào.

Theo thông báo mới, mức mớn nước tối đa được phép đối với tàu Neopanamax – nhóm tàu có kích thước tối đa được thiết kế để khai thác qua hệ thống âu tàu mở rộng của Kênh đào Panama – sẽ giảm từ 50 feet (khoảng 15,24 mét) xuống còn 49,5 feet (khoảng 15,09 mét), tính theo chuẩn nước ngọt nhiệt đới của Kênh đào Panama (TFW – Tropical Fresh Water).

ACP cho biết quyết định này được đưa ra dựa trên các dự báo về khả năng El Niño ảnh hưởng đến lưu vực cung cấp nước cho Kênh đào Panama trong những tháng tới. Cơ quan này sẽ tiếp tục theo dõi diễn biến thủy văn, mực nước hồ chứa và các dự báo khí tượng để có những điều chỉnh phù hợp khi cần thiết.

Đây là biện pháp hạn chế vận hành đầu tiên được ACP công bố trong năm 2026. Tuy nhiên, mức điều chỉnh hiện tại thấp hơn đáng kể so với các biện pháp kiểm soát mớn nước và lưu lượng tàu từng được áp dụng trong giai đoạn hạn hán nghiêm trọng 2023-2024, thời điểm gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động vận tải biển toàn cầu và làm giảm đáng kể số lượng tàu quá cảnh qua tuyến hàng hải này.

Thông báo mới được đưa ra chỉ vài tuần sau khi ACP cho biết chưa dự kiến áp dụng các biện pháp hạn chế lưu thông tàu qua kênh đào đến hết năm 2026. Trong tuyên bố ngày 18/5, cơ quan này cho biết mực nước hồ Gatun vẫn được duy trì ở mức cao, đồng thời Kênh đào Panama tiếp tục tiếp nhận khoảng 38 lượt tàu quá cảnh mỗi ngày nhờ triển khai nhiều giải pháp tiết kiệm nước.

Tại Hội nghị Hàng hải Containers Don’t Lie diễn ra ở Washington trong tuần này, ông Ricaurte Vásquez Morales, Quản trị viên Kênh đào Panama, cho biết các nhà hoạch định đã bắt đầu xem xét quy định về mớn nước sớm hơn thông lệ nhằm chuẩn bị cho khả năng El Niño xuất hiện. Theo ông, các biện pháp hạn chế ở mức vừa phải có thể được áp dụng từ tháng 6 để tránh tình trạng ùn tắc nghiêm trọng từng xảy ra trong đợt hạn hán trước.

Trong nhiều tháng qua, ACP đã triển khai nhiều biện pháp ứng phó trước khả năng El Niño quay trở lại. Các giải pháp được áp dụng từ cuối năm 2025 bao gồm thực hiện khóa âu đồng thời đối với tàu nhỏ, tăng cường sử dụng các bể tiết kiệm nước tại hệ thống âu tàu Neopanamax, vận hành cửa âu trung gian nhằm giảm lượng nước tiêu thụ và tạm thời ngừng phát điện tại hồ Gatun để ưu tiên tích trữ nguồn nước.

Thông báo cũng được đưa ra trong bối cảnh lưu lượng tàu qua Kênh đào Panama đang phục hồi mạnh sau cuộc khủng hoảng hạn hán giai đoạn 2023-2024.

Theo BIMCO, số lượt tàu quá cảnh qua Kênh đào Panama trong năm 2026 đã tăng 8% so với cùng kỳ năm trước, đạt trung bình 38 chuyến mỗi ngày. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ nhóm tàu chở dầu.

Trong 5 tuần tính đến giữa tháng 5, lưu lượng tàu tăng 16% so với cùng kỳ năm trước khi các gián đoạn tại Eo biển Hormuz thúc đẩy nhu cầu vận chuyển dầu thô, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế từ Mỹ sang châu Á thông qua Kênh đào Panama.

Theo đánh giá của BIMCO, công suất khai thác tối đa của Kênh đào Panama hiện dao động từ 36 đến 40 lượt tàu mỗi ngày, đồng nghĩa tuyến hàng hải này đang hoạt động gần ngưỡng công suất tối đa.

Những lo ngại về El Niño xuất hiện trong bối cảnh Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) tiếp tục duy trì cảnh báo theo dõi El Niño.

NOAA dự báo xác suất El Niño hình thành trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7 đạt 82%. Khả năng hiện tượng này kéo dài đến mùa đông Bắc bán cầu giai đoạn 2026-2027 được dự báo ở mức 96%.

Các dự báo mới nhất cũng cho thấy khoảng hai phần ba khả năng El Niño sẽ phát triển lên mức mạnh hoặc rất mạnh vào cuối năm 2026.

Kênh đào Panama hiện xử lý khoảng 5% tổng khối lượng thương mại hàng hải toàn cầu. Hoạt động của tuyến đường thủy này phụ thuộc vào nguồn nước ngọt được tích trữ tại hồ Gatun và hồ Alhajuela để vận hành hệ thống âu tàu, đồng thời cung cấp nước sinh hoạt cho hơn một nửa dân số Panama.

Mặc dù việc giảm 0,5 feet (~0,15 mét) mớn nước được đánh giá chỉ tạo tác động hạn chế đối với phần lớn tàu đang khai thác tuyến hiện nay, động thái mới của ACP cho thấy cơ quan này đang theo dõi chặt chẽ các rủi ro về nguồn nước trong trường hợp El Niño diễn biến đúng như các dự báo hiện tại.

ACP cho biết sẽ tiếp tục giám sát điều kiện thủy văn và có thể công bố thêm các điều chỉnh vận hành nếu cần thiết.