Tàu Panama Bị Siết Kiểm Tra, Mỹ Cảnh Báo Nguy Cơ Chính Trị Hóa Vận Tải Biển
Liên minh do Mỹ dẫn đầu lên án áp lực nhằm vào tàu treo cờ Panama sau tranh chấp cảng, làm dấy lên lo ngại vận tải biển bị chính trị hóa.
Diễn biến cho thấy tranh chấp hạ tầng cảng tại kênh đào Panama không còn dừng ở cấp độ quốc gia, mà đang lan sang hoạt động vận tải biển toàn cầu thông qua các công cụ quản lý như kiểm tra tàu. Việc tàu treo cờ Panama bị gia tăng kiểm tra tại cảng, nếu mang yếu tố chọn lọc, có thể tạo tiền lệ nguy hiểm khi tiêu chuẩn kỹ thuật bị sử dụng như đòn bẩy địa chính trị. Điều này làm gia tăng rủi ro vận hành, kéo theo chi phí tuân thủ và gián đoạn chuỗi cung ứng, đặc biệt với các hãng tàu khai thác tuyến xuyên Thái Bình Dương.
Một liên minh do Mỹ dẫn dắt đã phát đi tuyên bố chung ủng hộ chủ quyền Panama và lên án các động thái gây áp lực đối với đội tàu treo cờ quốc gia này. Diễn biến cho thấy căng thẳng từ tranh chấp cảng tại kênh đào Panama đang mở rộng sang lĩnh vực vận tải biển toàn cầu.
Tuyên bố được công bố ngày thứ Hai bởi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cùng chính phủ Bolivia, Costa Rica, Guyana, Paraguay và Trinidad và Tobago. Nội dung cho biết các quốc gia đang “theo dõi chặt chẽ” những gì được mô tả là “áp lực kinh tế có mục tiêu” từ Trung Quốc, sau quyết định của Panama hồi đầu năm về việc loại CK Hutchison Holdings khỏi quyền kiểm soát hai cảng chiến lược Balboa và Cristóbal ở hai đầu kênh đào.
Theo tuyên bố, các hành động gần đây nhằm vào tàu treo cờ Panama bị xem là nỗ lực nhằm chính trị hóa hoạt động thương mại hàng hải và xâm phạm chủ quyền quốc gia. Đồng thời nhấn mạnh Panama giữ vai trò trung tâm trong hệ thống thương mại hàng hải, do đó mọi tác động làm suy yếu chủ quyền nước này đều tạo ra rủi ro hệ thống.
Lo ngại gia tăng khi xuất hiện dấu hiệu tàu treo cờ Panama bị tăng cường kiểm tra tại cảng. Tháng 3, Chủ tịch Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ (FMC) Laura DiBella cảnh báo Trung Quốc có thể đang sử dụng cơ chế kiểm tra nhà nước cảng (Port State Control – PSC, tức kiểm tra an toàn và tuân thủ của tàu khi cập cảng) như một công cụ gây sức ép sau tranh chấp cảng.
Dữ liệu được ghi nhận biến động bất thường: trong tháng 3, có 91 trên tổng số 123 vụ lưu giữ tàu tại các cảng Trung Quốc thuộc cơ chế Tokyo MOU (biên bản ghi nhớ khu vực châu Á – Thái Bình Dương về kiểm tra nhà nước cảng) là tàu treo cờ Panama. Mức tăng này cao hơn rõ rệt so với tháng 1 và tháng 2, thu hút sự chú ý của ngành vận tải biển.
Về nguyên tắc, việc lưu giữ tàu theo PSC dựa trên tiêu chuẩn an toàn và tuân thủ kỹ thuật. Tuy nhiên, thời điểm gia tăng đột biến – trùng với việc Hutchison bị loại khỏi hệ thống cảng và căng thẳng ngoại giao leo thang – đã làm dấy lên nghi vấn về việc sử dụng công cụ quản lý hàng hải như một đòn bẩy trong cạnh tranh địa chính trị.
Nguồn gốc tranh chấp bắt đầu từ tháng 1, khi Tòa án Tối cao Panama tuyên bố vô hiệu cơ sở pháp lý của các hợp đồng nhượng quyền cảng của Hutchison. Quyết định này dẫn đến việc chính quyền tiếp quản hai cảng Balboa và Cristóbal.
Theo các thỏa thuận tạm thời, APM Terminals (thuộc A.P. Moller – Maersk) tiếp quản vận hành cảng Balboa, trong khi Terminal Investment Limited (do Mediterranean Shipping Company kiểm soát) đảm nhiệm cảng Cristóbal trong thời gian chờ thiết lập cơ chế nhượng quyền mới.
Sau đó, Hutchison đã khởi kiện trọng tài quốc tế đối với Panama và Maersk. Trong khi đó, phía Trung Quốc chỉ trích quyết định loại bỏ doanh nghiệp có liên kết Hong Kong này và bác bỏ các cáo buộc liên quan đến việc gây áp lực thông qua kiểm tra tàu.
(Theo The Loadstar)
