IMO đã thông qua MASS Code – bộ quy tắc an toàn toàn cầu đầu tiên dành cho tàu tự hành, mở đường cho vận tải biển không người lái từ năm 2028.
MASS Code cho thấy ngành vận tải biển đang bước vào giai đoạn chuẩn hóa pháp lý cho tàu tự hành. Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định và khả năng triển khai thực tế vẫn còn rất lớn do nhiều công nghệ cốt lõi chưa hoàn thiện.
Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) vừa thông qua văn bản cuối cùng của Bộ quy tắc Tàu mặt nước tự hành (Maritime Autonomous Surface Ships – MASS) không mang tính bắt buộc, đánh dấu bước tiến mới trong quá trình xây dựng khung pháp lý toàn cầu cho tàu tự hành hoạt động trong vận tải biển quốc tế.
Theo IMO, MASS Code được xây dựng nhằm kiểm soát các công nghệ hàng hải mới nổi, duy trì tiêu chuẩn an toàn khai thác và đồng thời tạo điều kiện cho đổi mới công nghệ. Trong bối cảnh tàu tự hành vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển, đây được xem là bộ tiêu chuẩn đầu tiên có phạm vi áp dụng toàn cầu dành cho lĩnh vực này.
Dù văn bản chính thức chưa được công bố, bản dự thảo hoàn chỉnh hồi tháng 2 cho thấy định hướng quản lý của Ủy ban An toàn Hàng hải IMO. Thay vì áp dụng các quy định kỹ thuật chi tiết như Công ước quốc tế về an toàn sinh mạng trên biển (SOLAS) đối với thiết kế xuồng cứu sinh hoặc hệ thống ghi dữ liệu hành trình (VDR), MASS Code hiện được xây dựng theo hướng quy định dựa trên mục tiêu an toàn tổng quát.
An toàn điều hướng được xác định là nội dung ưu tiên trong bộ quy tắc mới. MASS Code tiếp tục viện dẫn Công ước quốc tế về phòng ngừa va chạm trên biển (COLREGS), bao gồm các yêu cầu nhận diện bằng âm thanh, tín hiệu đèn, hình dạng và phân loại tàu – vốn được thiết kế cho mô hình điều hướng có thủy thủ đoàn.
Bên cạnh yêu cầu duy trì cảnh giới theo COLREGS, MASS Code bổ sung quy định về “nhận thức tình huống hàng hải” (situational awareness). Theo đó, hệ thống tự điều hướng của tàu phải có khả năng giám sát liên tục toàn bộ dữ liệu cần thiết để bảo đảm hành trình an toàn.
Tuy nhiên, các tiêu chuẩn kỹ thuật chi tiết hơn như khả năng nhận diện âm thanh cảnh báo hoặc tiếp nhận liên lạc vô tuyến tần số rất cao (VHF) hiện vẫn chưa được đưa vào bộ quy tắc.
Ngoài yêu cầu về điều hướng, MASS Code còn đặt ra hàng loạt tiêu chuẩn kỹ thuật dành riêng cho tàu không người lái. Do không có thủy thủ đoàn trên tàu, các phương án thiết kế an toàn và xử lý khẩn cấp phải được xây dựng theo hướng khác biệt, bao gồm khả năng vận hành dự phòng trong các tình huống suy giảm vận hành có thể xảy ra.
Những yêu cầu này liên quan trực tiếp tới nhiều hạng mục như kết cấu thân tàu, phân khoang kín nước, độ ổn định, hệ thống phòng cháy chữa cháy, thiết bị cứu sinh, an ninh hàng hải, tìm kiếm cứu nạn, xử lý hàng hóa, kéo lai, neo buộc, hệ thống máy móc, hệ thống điện và các hệ thống hỗ trợ từ bên ngoài.
Trong thực tế khai thác, nhiều tiêu chuẩn được đánh giá là thách thức lớn về mặt kỹ thuật và vận hành. Ví dụ, máy tời neo phải có khả năng nâng hạ neo tự động hoặc điều khiển từ xa trong tình huống khẩn cấp mà không cần thủy thủ thao tác trực tiếp.
Tương tự, hệ thống kéo cứu hộ khẩn cấp cũng phải được thiết kế để có thể kết nối mà không cần thủy thủ xử lý dây mồi hoặc cáp kéo trong điều kiện biển động.
Những yêu cầu mới cho thấy hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) đối với thiết bị hàng hải tự động hóa vẫn sẽ tiếp tục trong nhiều năm tới trước khi các yêu cầu kỹ thuật có thể được đáp ứng đầy đủ.
(Theo Maritime Executive)
