Landbridge chính thức kiện Chính phủ Úc ra ICSID liên quan hợp đồng thuê cảng Darwin 99 năm, đẩy tranh chấp đầu tư – an ninh cảng biển lên cấp độ quốc tế.
Vụ kiện Darwin cho thấy rủi ro ngày càng lớn với các khoản đầu tư hạ tầng chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh yếu tố an ninh quốc gia được đặt lên trên cam kết thương mại. Nếu ICSID thụ lý và ra phán quyết, đây có thể trở thành tiền lệ quan trọng cho các tranh chấp giữa nhà đầu tư và chính phủ trong lĩnh vực cảng biển và logistics toàn cầu.
Tranh chấp kéo dài gần một thập kỷ liên quan quyền khai thác cảng Darwin bước sang giai đoạn pháp lý mới khi Landbridge Group chính thức khởi kiện Chính phủ Úc ra cơ chế trọng tài quốc tế.
Ngày 24/4, doanh nghiệp này đã nộp đơn lên ICSID (Trung tâm Giải quyết Tranh chấp Đầu tư Quốc tế), đây là cơ chế trọng tài quốc tế chuyên xử lý tranh chấp giữa nhà đầu tư và quốc gia, hoạt động độc lập với hệ thống tòa án. Động thái diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán song phương không đạt kết quả cuối cùng.
Cảng Darwin được cho thuê 99 năm từ năm 2015 sau khi Landbridge – doanh nghiệp thuộc sở hữu của tỷ phú Ye Cheng – trúng thầu với giá 506 triệu AUD (~329 triệu USD). Thương vụ ngay từ đầu đã gây tranh luận do vị trí chiến lược của cảng, hiện được Chính phủ Úc đặt trong bối cảnh xem xét an ninh quốc gia.
Theo báo cáo tháng 11/2025, EBITDA đạt hơn 42 triệu AUD (~27,3 triệu USD, lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao), tăng 25% so với cùng kỳ, phản ánh hiệu quả khai thác được cải thiện. Tăng trưởng được thúc đẩy bởi hoạt động tàu du lịch và hỗ trợ dự án khí ngoài khơi Barossa.
Landbridge khẳng định việc tiếp nhận quyền khai thác cảng được thực hiện thông qua quy trình đấu thầu minh bạch, tuân thủ đầy đủ quy định pháp lý và đã trải qua nhiều vòng rà soát của Chính phủ Úc mà không phát hiện rủi ro an ninh.
Trong đơn kiện, doanh nghiệp cho rằng các hành động từ phía Úc mang tính “phân biệt đối xử” và không phù hợp với nghĩa vụ theo Hiệp định Thương mại Tự do Trung Quốc – Úc (ChAFTA – khuôn khổ cam kết bảo hộ đầu tư và thương mại song phương giữa hai quốc gia).
Cả hai bên xác nhận đã tiến hành nhiều vòng trao đổi và đều đánh giá các cuộc thảo luận mang tính xây dựng, nhưng chưa đạt được kết quả được chấp nhận. Trong khi đó, áp lực chính trị tại Úc tiếp tục gia tăng, với các đề xuất yêu cầu chấm dứt hợp đồng thuê và đưa cảng trở lại quyền kiểm soát trong nước.
Phản hồi về vụ việc, Bộ trưởng Giao thông và Hạ tầng Catherine King cho biết Chính phủ Úc bày tỏ sự thất vọng trước quyết định khởi kiện, đồng thời khẳng định sẽ bảo vệ quan điểm pháp lý trong quá trình xử lý tranh chấp, song vẫn duy trì đối thoại với doanh nghiệp.
Diễn biến này có điểm tương đồng với tranh chấp giữa CK Hutchison và Chính phủ Panama. Trong trường hợp đó, Tòa án Tối cao Panama tuyên bố hợp đồng khai thác cảng Balboa và Cristobal là vi hiến, dẫn đến việc chính phủ tiếp quản hoạt động. Doanh nghiệp đã khởi kiện yêu cầu bồi thường hơn 2 tỷ USD với lập luận vi phạm hợp đồng và cam kết thương mại.
(Theo Maritime Executive)
