El Niño dự kiến xuất hiện giữa 2026, đe dọa giảm năng lực thông hành kênh Panama sau khi phục hồi lên ~36 lượt/ngày năm 2025, làm tăng rủi ro chuỗi cung ứng.
Biến động khí hậu đang tác động trực tiếp đến nguồn nước vận hành, khiến năng lực thông hành kênh đào Panama có nguy cơ thu hẹp trở lại. Điều này cho thấy rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng vẫn hiện hữu trong ngắn hạn.
El Niño quay lại, rủi ro tái xuất
Cảnh báo El Niño mới nhất từ Trung tâm Dự báo Khí hậu (NOAA) đang đưa kênh đào Panama trở lại tâm điểm chú ý của ngành vận tải biển toàn cầu, khi các tín hiệu ban đầu cho thấy nguy cơ tái diễn tình trạng thiếu nước.
El Niño – hiện tượng khí hậu gây suy giảm lượng mưa tại khu vực Trung Mỹ – có tác động trực tiếp đến mực nước hồ Gatun, nguồn nước ngọt vận hành hệ thống âu tàu của kênh đào Panama. Khi mực nước giảm, năng lực thông hành bị thu hẹp đáng kể.
Bài học gián đoạn 2023–2024
Giai đoạn 2023–2024 ghi nhận đợt hạn hán nghiêm trọng do El Niño, buộc kênh đào Panama phải giảm số lượt tàu xuống còn khoảng 24 chuyến/ngày, đồng thời áp dụng giới hạn mớn nước dưới 44 feet (khoảng 13,4 mét).
Việc siết chặt mớn nước (độ sâu phần thân tàu chìm dưới nước, quyết định tải trọng hàng hóa) đã làm giảm tải trọng chuyên chở, gây hiệu ứng dây chuyền lên chuỗi cung ứng toàn cầu. Hệ quả bao gồm ùn tắc, chi phí vận tải tăng và việc các hãng tàu phải điều chỉnh tuyến hành trình.
Phục hồi nhanh nhờ La Niña
Sau giai đoạn gián đoạn, sự chuyển pha sang La Niña – hiện tượng khí hậu làm gia tăng lượng mưa – cùng lượng mưa duy trì trong năm 2025 đã giúp mực nước phục hồi rõ rệt.
Kênh đào Panama dần trở lại trạng thái vận hành gần bình thường với khoảng 36 lượt tàu/ngày và khôi phục mớn nước tối đa 50 feet cho tàu Neopanamax (loại tàu có kích thước tối đa đi qua kênh đào Panama mở rộng).
Đến đầu năm 2026, mực nước hồ Gatun đạt gần mức tối đa, thậm chí buộc cơ quan vận hành phải xả tràn – đảo chiều hoàn toàn so với mức thấp kỷ lục hai năm trước đó.
Nguy cơ siết chặt năng lực thông hành
Theo dự báo, El Niño có thể hình thành từ giữa năm 2026 và kéo dài đến cuối năm, làm gia tăng rủi ro suy giảm lượng mưa trong mùa mưa – giai đoạn then chốt để tích trữ nước phục vụ vận hành kênh.
Ngay cả trong kịch bản El Niño mức trung bình, nguồn nước vẫn có thể bị thắt chặt, kéo theo:
- Giảm số lượt tàu thông hành mỗi ngày
- Hạ giới hạn mớn nước, làm giảm tải trọng hàng hóa
- Tăng giá đấu giá quyền ưu tiên lưu thông qua kênh
Xác suất xảy ra El Niño rất mạnh hiện ở mức khoảng 25%, làm gia tăng đáng kể nguy cơ gián đoạn hoạt động của tuyến vận tải huyết mạch này.
Hiện tại, trạng thái khí hậu vẫn đang trung tính. Tuy nhiên, đối với ngành vận tải biển toàn cầu, mực nước hồ Gatun tiếp tục là biến số then chốt cần theo dõi sát sao.
(Theo gCaptain)
