Cải cách hải quan toàn cầu, cùng yêu cầu dữ liệu trước khi xếp hàng và phí tính theo từng mặt hàng từ 2026, đang làm tăng chi phí và buộc logistics e-commerce tái cấu trúc.
Việc thu hẹp cơ chế de minimis và triển khai các chế độ PLACI đặt ra thách thức lớn về dữ liệu và tuân thủ, buộc doanh nghiệp logistics phải điều chỉnh mạng lưới, công suất và mô hình fulfilment để thích ứng.
_____________
Thương mại điện tử xuyên biên giới đang bước vào một giai đoạn quản lý mới, trong đó thực thi hải quan và yêu cầu dữ liệu trở thành yếu tố chi phối. Theo Martin Palmer, năm 2025 là điểm ngoặt trong cách các chính phủ tiếp cận hàng giá trị thấp, và năm 2026 sẽ chứng kiến những điều chỉnh quyết liệt hơn.
Chính sách hải quan toàn cầu đang cho thấy xu hướng nhất quán: các cơ chế miễn trừ giá trị thấp dần bị bãi bỏ hoặc chuyển sang hình thức thu phí, đồng thời dữ liệu khai báo trước khi hàng đến trở thành tiêu chuẩn. Điều này đồng nghĩa, không còn bưu kiện nào có thể di chuyển xuyên biên giới mà không phát sinh ma sát thủ tục.
Việc Mỹ loại bỏ ngưỡng de minimis lâu nay nhanh chóng kéo theo các cải cách hoặc tham vấn tương tự tại EU, Anh, Australia và nhiều thị trường châu Á. Mục tiêu chung là thu hồi nguồn thu và khép lại khoảng trống giám sát đối với dòng hàng nhập khẩu phi chính thức, đặc biệt là e-commerce. Tác động đã xuất hiện rõ rệt: sản lượng bưu kiện giảm, yêu cầu dữ liệu mở rộng, và các doanh nghiệp buộc phải tái cấu trúc mạng lưới fulfilment để quản lý chi phí và độ phức tạp tuân thủ gia tăng.
Trong ngắn hạn, vận tải hàng không hàng hóa là lĩnh vực chịu tác động rõ nét nhất. Mật độ lô hàng suy giảm cùng gánh nặng chứng từ tăng lên đang làm xói mòn lợi thế tốc độ – yếu tố vốn là điểm mạnh của airfreight. Bên cạnh đó, điều chỉnh thuế quan và các biện pháp trả đũa thương mại trở thành đặc trưng của môi trường giao thương hiện nay, khiến lưu lượng hàng không trên các tuyến e-commerce từng tăng trưởng nhanh co hẹp đáng kể, kéo theo xu hướng chuyển dịch sang đường biển và giải pháp liên vận.
Trung tâm của làn sóng cải cách là các chế độ PLACI – thông tin hàng hóa nâng cao trước khi xếp hàng, hiện đã vận hành tại nhiều khu vực. Các hệ thống như ICS2 của EU, PACT của Canada, NAIC của UAE và ACAS của Mỹ yêu cầu khai báo chi tiết đến từng mặt hàng, bao gồm mã HS và thông tin người nhận, trước khi hàng được xếp lên phương tiện vận chuyển. Những yêu cầu này không chỉ bổ sung thủ tục, mà làm thay đổi toàn bộ trình tự vận hành logistics. Tuân thủ hải quan vì vậy không còn là chức năng hỗ trợ phía sau, mà trở thành năng lực cạnh tranh trực tiếp.
Từ 1/7/2026, EU sẽ áp dụng mức thuế hải quan cố định 3 euro cho mỗi mặt hàng giá trị thấp (dưới 150 euro), như một bước trung gian trong gói cải cách e-commerce rộng hơn. Khoản thu này gắn với khai báo cấp độ mặt hàng thông qua Customs Data Hub và ICS2. Song song, New Zealand dự kiến triển khai phí hàng giá trị thấp từ tháng 4/2026 cho các lô hàng đến NZ$1.000, chuyển từ cơ chế phí báo cáo cố định sang thu phí theo từng mặt hàng; Australia và Canada cũng đang xem xét các khung chính sách tương tự.
Những thay đổi này tạo ra tác động cấu trúc trong toàn hệ sinh thái logistics. Các hãng bay thu hẹp công suất freighter chuyên dụng trên những tuyến từng được thúc đẩy bởi e-commerce khối lượng lớn. Ngược lại, cảng biển và các trung tâm đa phương thức gia tăng vai trò như điểm gom hàng và kiểm soát tuân thủ. Mô hình kho bãi và fulfilment chuyển dần sang phân phối theo khu vực và gom tồn kho, chấp nhận thời gian giao hàng dài hơn.
Biến động chính sách cũng lan sang chiến lược nguồn cung. Nhiều nhà bán lẻ đẩy mạnh nearshoring và friend-shoring để giảm rủi ro địa chính trị và ách tắc hải quan. Các doanh nghiệp logistics ưu tiên nâng cao chất lượng dữ liệu và tối ưu tuyến vận chuyển nhằm bù đắp chi phí và ma sát thủ tục tăng cao.
Đến giữa năm 2026, những gì từng được xem là ngoại lệ sẽ trở thành chuẩn mực: dữ liệu cấp độ mặt hàng, thông quan trước khi khởi hành và phí tính trên từng đơn vị hàng hóa. Bưu kiện nhỏ sẽ phải tuân thủ kỷ luật tương tự hàng lô lớn. Môi trường mới ưu tiên doanh nghiệp tuân thủ chính xác và đầy đủ; các sai sót về định giá, mô tả hay phân loại sẽ nhanh chóng chuyển hóa thành chậm trễ, kiểm tra và phát sinh chi phí.
(Theo Air Cargo Week)
