Mỹ áp thuế 10% toàn cầu trong 150 ngày sau phán quyết Tòa án Tối cao, 175 tỷ USD tiền thuế đã thu có thể vướng kiện hoàn trả, gia tăng bất định thương mại.
Chính quyền Mỹ duy trì mặt bằng thuế quan tương đương trước đây bằng cơ sở pháp lý mới, nhưng 150 ngày tới sẽ là giai đoạn rủi ro pháp lý và biến động chính sách cao đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ phán quyết đến cơ chế thuế thay thế
Ngày 20/2 tại Washington, Tổng thống Mỹ ký sắc lệnh hành pháp áp dụng mức thuế nhập khẩu 10% trên phạm vi toàn cầu trong 150 ngày, có hiệu lực từ thứ Ba tuần sau. Biện pháp này dựa trên Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, thay thế một phần các mức thuế 10%–50% từng được triển khai theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA) – cơ sở pháp lý vừa bị Tòa án Tối cao tuyên không hợp lệ.
Sắc lệnh cũng chấm dứt việc tiếp tục thu các khoản thuế theo IEEPA.
Các nhóm hàng tiếp tục được miễn trừ gồm: sản phẩm hàng không vũ trụ, ô tô chở khách và một số xe tải nhẹ, hàng hóa từ Mexico và Canada đáp ứng quy định của Hiệp định Mỹ–Mexico–Canada, dược phẩm, một số khoáng sản và sản phẩm nông nghiệp quan trọng.
Bài liên quan: Mỹ lùi tăng thuế gỗ và nội thất đến năm 2027
Điều 122: Công cụ khẩn cấp với giới hạn 150 ngày
Điều 122 cho phép tổng thống áp thuế tối đa 15% trong thời hạn tối đa 150 ngày đối với mọi quốc gia nhằm xử lý tình trạng “thâm hụt cán cân thanh toán lớn và nghiêm trọng”. Công cụ này không yêu cầu tiến hành điều tra trước khi áp dụng và không kèm nhiều ràng buộc thủ tục. Tuy nhiên, nếu muốn gia hạn sau 150 ngày, chính quyền cần được Quốc hội phê chuẩn.
Trong sắc lệnh, chính quyền nêu lý do Mỹ đang đối mặt với thâm hụt cán cân thanh toán lớn và tình hình đang xấu đi.
Theo nhận định của Josh Lipsky (Atlantic Council), dù có khả năng đối mặt với các vụ kiện mới, mức thuế theo Điều 122 có thể hết hiệu lực trước khi có phán quyết cuối cùng của tòa án.
Mở rộng điều tra theo Điều 301 và 232
Song song với thuế 10%, chính quyền Mỹ khởi động thêm các cuộc điều tra theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 nhằm xử lý các hành vi bị cho là bất hợp lý hoặc mang tính phân biệt đối xử, gây cản trở thương mại Mỹ. Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) được giao nhiệm vụ điều tra nhưng chưa công bố mục tiêu cụ thể.
Hiện USTR đã có các cuộc điều tra đang mở đối với Trung Quốc và Brazil, các đối tác lớn khác như Việt Nam và Canada có thể nằm trong phạm vi xem xét. Ngoài ra, chính quyền cũng cân nhắc sử dụng Điều 232 về an ninh quốc gia để tăng cường thuế quan.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ cho biết mức thuế 10% cùng khả năng điều chỉnh tăng theo Điều 301 và 232 dự kiến sẽ giúp nguồn thu thuế năm 2026 gần như không thay đổi so với trước.
Việc chuyển sang các điều khoản này đồng nghĩa các cuộc điều tra – vốn có thể kéo dài khoảng một năm – sẽ được triển khai theo quy trình pháp lý đầy đủ, bao gồm nghiên cứu và tham vấn công chúng. Điều này có thể giúp doanh nghiệp tăng khả năng dự báo chính sách, dù thời gian bất định kéo dài.
175 tỷ USD tiền thuế và rủi ro hoàn trả
Theo ước tính của các nhà kinh tế Penn-Wharton Budget Model, khoảng 175 tỷ USD tiền thuế đã được thu trong năm qua có thể thuộc diện phải hoàn trả sau phán quyết của Tòa án Tối cao.
Tổng thống Mỹ cho rằng vấn đề hoàn thuế nhiều khả năng sẽ bị kiện tụng trong thời gian từ 2–5 năm, khó có khả năng được xử lý nhanh chóng. Bộ trưởng Tài chính cũng nhận định đây là vấn đề đang tranh chấp và có thể kéo dài trong nhiều tuần, nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Bài liên quan: Thuế quan 2025 tái định hình thương mại Mỹ–Trung
Tác động đối với đàm phán và chuỗi cung ứng
Phán quyết của Tòa án Tối cao được cho là làm suy giảm đòn bẩy đàm phán thương mại của Mỹ. Tuy nhiên, chính quyền cho biết nhiều thỏa thuận nhằm cắt giảm thuế theo cơ chế cũ vẫn có thể tiếp tục; các thỏa thuận bị hủy bỏ sẽ được thay thế bằng công cụ thuế khác.
Việc áp thuế 10% trong 150 ngày tạo ra khoảng thời gian chuyển tiếp chính sách, song đồng thời duy trì mức độ bất định cao đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt khi các cuộc điều tra mới có thể dẫn đến điều chỉnh thuế cao hơn sau giai đoạn tạm thời này.
(Theo Reuters)
