Thặng dư thương mại Trung Quốc lập đỉnh dù Mỹ áp thuế cao

Năm 2025, thặng dư thương mại Trung Quốc đạt 1,2 nghìn tỷ USD dù Mỹ duy trì thuế cao, cho thấy dòng chảy thương mại toàn cầu đang dịch chuyển mạnh.

Thặng dư thương mại kỷ lục của Trung Quốc thực chất phản ánh sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và sẽ gia tăng áp lực điều chỉnh chính sách thương mại tại các nền kinh tế lớn.

____________

Các số liệu thương mại năm 2025 cho thấy Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại cao nhất từ trước đến nay, đạt 1,2 nghìn tỷ USD. Riêng trong tháng 12, thặng dư đạt 114 tỷ USD, trong bối cảnh xuất khẩu tăng 6,6% và nhập khẩu tăng 5,7% so với cùng kỳ.

Kết quả này diễn ra trong bối cảnh Mỹ duy trì chính sách thuế quan cao đối với hàng hóa Trung Quốc. Sau các điều chỉnh trong năm, mức thuế trung bình áp lên hàng Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ được xác định ở mức 47%, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh 145% trước đó. Tuy vậy, các biện pháp này không làm suy yếu tổng thể hoạt động xuất khẩu của Trung Quốc.

Trên thực tế, thuế quan đã tác động trực tiếp đến thương mại song phương. Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ trong năm 2025 giảm 20%, trong khi nhập khẩu từ Mỹ vào Trung Quốc giảm 14,6%. Tuy nhiên, mức sụt giảm này được bù đắp bằng tăng trưởng mạnh tại các thị trường khác.

Xuất khẩu sang châu Phi tăng 26%, sang các nước ASEAN tăng 13% thương mại với khu vực Mỹ Latin tăng 7%. Ngay cả thị trường Liên minh châu Âu cũng ghi nhận mức tăng 8%, bất chấp những lo ngại ngày càng lớn về cạnh tranh từ các ngành công nghiệp được nhà nước Trung Quốc hỗ trợ.

Đáng chú ý, sự dịch chuyển này không phải hiện tượng nhất thời. Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã liên tục điều chỉnh mạng lưới thương mại, mở rộng các tuyến vận tải và điểm đến mới nhằm giảm phụ thuộc vào thị trường phương Tây. Bước sang năm 2025, xu hướng này càng rõ nét khi các doanh nghiệp Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu linh kiện và bán thành phẩm sang Đông Nam Á và Mexico.

Tại các thị trường trung gian này, linh kiện từ Trung Quốc được lắp ráp thành sản phẩm hoàn chỉnh rồi xuất khẩu sang Mỹ với mức thuế thấp hoặc bằng không theo các hiệp định thương mại song phương. Điều này cho thấy hàng hóa có nguồn gốc Trung Quốc vẫn tiếp cận thị trường Mỹ, nhưng thông qua các khâu trung gian trong chuỗi cung ứng.

Về cơ cấu hàng hóa, động lực chính của tăng trưởng xuất khẩu năm 2025 đến từ ô tô và nhóm sản phẩm cơ khí, điện và điện tử. Trong đó, xe điện, pin lithium và tấm pin mặt trời nổi lên như các mặt hàng chủ lực. Sự chuyển dịch sang các ngành có giá trị cao khiến cạnh tranh thương mại không còn giới hạn ở hàng tiêu dùng giá rẻ, mà mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ và công nghiệp chiến lược.

Ở chiều ngược lại, sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu cũng cho thấy những khó khăn trong nước của nền kinh tế Trung Quốc. Thị trường bất động sản tiếp tục trầm lắng, đầu tư nội địa suy yếu, buộc doanh nghiệp phải tìm kiếm đơn hàng từ bên ngoài để duy trì sản xuất.

Bước sang năm 2026, đà xuất khẩu này chưa có dấu hiệu chững lại. Chỉ số PMI toàn cầu duy trì trên ngưỡng tăng trưởng trong 5 tháng liên tiếp của năm 2025, cho thấy kinh tế thế giới đang phục hồi và tạo thêm dư địa cho hoạt động thương mại. Tuy nhiên, việc Trung Quốc duy trì thặng dư thương mại với hơn 170 quốc gia cũng làm gia tăng nguy cơ mất cân đối dài hạn, có thể kéo theo các phản ứng bảo hộ mạnh hơn trong thời gian tới.

(Theo bài phân tích của Jiao Wang, giảng viên Kinh tế, Trường Kinh doanh, Đại học Sussex, Vương quốc Anh)