Xung đột Mỹ–Israel–Iran khiến hơn 80% trong 454 cảng toàn cầu rơi vào trạng thái nghiêm trọng từ tháng 3, làm suy giảm lịch tàu và kéo dài chuỗi cung ứng.
Tắc nghẽn cảng do xung đột địa chính trị đang bào mòn độ tin cậy của vận tải biển toàn cầu, đẩy chuỗi cung ứng vào trạng thái gián đoạn kéo dài, có thể mất nhiều tháng đến nhiều năm để phục hồi.
Toàn cảnh: tắc nghẽn lan rộng trên quy mô toàn cầu
Cuộc xung đột liên quan đến Mỹ–Israel và Iran đang kích hoạt hiệu ứng dây chuyền đối với thương mại quốc tế, khi hệ thống cảng biển và vận tải container đồng loạt rơi vào tình trạng quá tải.
Dữ liệu từ Xeneta cho thấy trong số 454 cảng được khảo sát, hơn 80% đang ở trạng thái nghiêm trọng, trong đó 60–70% bị tắc nghẽn nặng và 45–59% ở mức cao. Mức độ ùn tắc này phản ánh áp lực lan rộng trên toàn bộ mạng lưới vận tải biển.
Ba làn sóng gián đoạn hàng hóa
Tình trạng hiện tại được hình thành từ ba làn sóng gián đoạn liên tiếp.
Làn sóng thứ nhất gồm các tàu đã ở trong hoặc gần khu vực Vịnh Ba Tư khi xung đột bùng phát. Làn sóng thứ hai là các tàu rời châu Á trước khi các quyết định tạm dừng được ban hành. Làn sóng thứ ba là các đơn hàng mới đang tiếp tục phát sinh trong bối cảnh bất ổn.
Ba yếu tố này khiến độ tin cậy lịch trình vận tải suy giảm rõ rệt và khiến hệ thống cần nhiều tháng để tái cân bằng.
Tuyến dịch vụ bị gián đoạn và hệ quả
Tổng cộng 5 tuyến vận chuyển container với công suất 44.507 TEU đã bị tạm dừng, bao gồm 4 tuyến từ Viễn Đông đến Trung Đông (29.225 TEU) và 1 tuyến từ châu Âu (15.282 TEU).
Việc gián đoạn tuyến dịch vụ buộc các hãng tàu phải điều chỉnh mạng lưới khai thác, kéo theo sự thay đổi về thời gian vận chuyển và chi phí.
Áp lực dồn về các cảng trung chuyển
Ấn Độ, một trung tâm trung chuyển quan trọng, đang ghi nhận lưu lượng container gia tăng đáng kể, gây áp lực lên năng lực xử lý tại cảng.
Tại Mundra, tỷ lệ tàu đến đúng giờ giảm từ 44% xuống còn 31%, với hơn một phần ba số tàu chậm trên một tuần. Tại Nhava Sheva, tỷ lệ này cũng giảm từ 50% xuống 33%.
Tốc độ luân chuyển container suy giảm
Tắc nghẽn không chỉ thể hiện ở lịch trình mà còn ở tốc độ xử lý hàng hóa.
Ngày 19/3, 230 container tại cảng Mundra mất 4 ngày để rời cảng. Trước đó, ngày 25/2, 1.668 container mất 7,62 ngày để hoàn tất quy trình. Sự biến động này cho thấy hệ thống xử lý đang mất ổn định dưới áp lực dồn tải.
Chi phí tăng và bài toán lựa chọn của doanh nghiệp
Để ứng phó, các hãng tàu đã tạm dừng dịch vụ, điều chỉnh tuyến và tăng giá cước. Việc kéo dài hành trình làm chi phí nhiên liệu gia tăng, trong khi giải pháp chạy tàu chậm tiếp tục kéo dài thời gian vận chuyển.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp buộc phải cân nhắc giữa phương án vận chuyển nhanh với chi phí cao và phương án chậm với chi phí thấp hơn, nhằm tối ưu chuỗi cung ứng.
Điều này tạo áp lực trực tiếp lên chi phí logistics và biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Tác động lan sang sản xuất toàn cầu
Ảnh hưởng của tắc nghẽn không dừng ở vận tải mà lan sang sản xuất.
Sự chậm trễ trong giao nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là các sản phẩm từ dầu mỏ – hiện diện trong hơn 6.000 mặt hàng tiêu dùng – đang gây áp lực lên tiến độ sản xuất. Các lô hàng dầu, LNG và hàng hóa thiết yếu khởi hành từ đầu xung đột hiện mới bắt đầu cập cảng.
Ngay cả khi tuyến Hormuz được khôi phục, hệ thống toàn cầu vẫn cần nhiều tuần đến hàng tháng để hấp thụ độ trễ tích lũy.
(Theo gCaptain)
