Dữ liệu AIS cho thấy nhiều tàu đi qua hành lang giữa đảo Larak và Qeshm trước khi rời eo biển Hormuz ngày 15/3, làm dấy lên nghi vấn Iran đang xác minh tàu trước khi cho phép quá cảnh.
Dữ liệu AIS cho thấy một số tàu thương mại rời Vịnh Ba Tư đã đi qua hành lang giữa đảo Larak và Qeshm của Iran trước khi tiếp tục hành trình ra Vịnh Oman. Mô hình di chuyển này có thể phản ánh một cơ chế xác minh tàu không chính thức trước khi được phép rời eo biển Hormuz.
Trong bối cảnh lưu lượng tàu qua khu vực vẫn thấp do rủi ro an ninh và phí bảo hiểm chiến tranh tăng mạnh, nếu xu hướng này tiếp tục, eo biển Hormuz có thể chuyển từ tuyến vận tải quốc tế mở sang khu vực quá cảnh cần phối hợp hoặc xác minh với lực lượng khu vực.
Dữ liệu AIS cho thấy tuyến di chuyển bất thường
Phân tích dữ liệu AIS của công ty tư vấn rủi ro hàng hải EOS Risk Group cho thấy một số tàu rời Vịnh Ba Tư trong những ngày gần đây đã di chuyển theo tuyến ít phổ biến: đi qua khu vực giữa hai đảo Larak và Qeshm của Iran trước khi tiếp tục hành trình ra Vịnh Oman.
Hành lang này có thể đóng vai trò như một điểm kiểm tra, nơi các tàu được xác minh trước khi tiếp tục hành trình qua eo biển Hormuz.
Diễn biến này xuất hiện trong bối cảnh lưu lượng tàu thương mại qua eo biển giảm mạnh sau các vụ tấn công bằng tên lửa, máy bay không người lái và xuồng chứa chất nổ nhằm vào tàu hàng trong khu vực.
Tàu chở dầu nước ngoài đầu tiên vượt eo biển với AIS bật
Một trong những chuyến đi được theo dõi chặt chẽ là tàu chở dầu Aframax Karachi, treo cờ Pakistan, đang vận chuyển dầu thô Das từ Abu Dhabi.
Dữ liệu MarineTraffic cho thấy tàu dài 237 mét:
- Đi vào vùng đặc quyền kinh tế của Iran lúc 11:33 UTC ngày 15/3
- Băng qua eo biển Hormuz lúc 14:43 UTC
- Sau đó xuất hiện tại Vịnh Oman với tốc độ khoảng 9,6 hải lý/giờ
Điểm đáng chú ý là tàu duy trì phát tín hiệu AIS liên tục trong suốt hành trình. Đây được xem là tàu chở dầu không phải của Iran đầu tiên được quan sát hoàn tất việc đi qua eo biển khi AIS vẫn hoạt động kể từ khi căng thẳng hàng hải trong khu vực leo thang.
Tuyến Larak–Qeshm có thể là điểm xác minh
Theo ông Martin Kelly, Trưởng bộ phận Tư vấn của EOS Risk Group, lộ trình của tàu Karachi có thể phản ánh một quy trình xác minh tàu do Iran thực hiện.
Phân tích dữ liệu AIS cho thấy tàu Karachi đã đi trực tiếp giữa hai đảo Larak và Qeshm trong hành trình rời Vịnh.
Theo ông Kelly, đây không phải tuyến khuyến nghị đối với tàu muốn rời Vịnh Ba Tư mà không cần sự cho phép, vì trong điều kiện bình thường tàu sẽ đi gần phía nam của hệ thống phân luồng giao thông, sát khu vực Oman để hạn chế đi vào vùng nước của Iran.
Nhiều tàu khác có hành trình tương tự
Dữ liệu AIS cho thấy mô hình di chuyển này không chỉ xuất hiện với tàu Karachi.
EOS Risk Group ghi nhận một số tàu khác cũng đi theo tuyến tương tự trước khi rời eo biển Hormuz, gồm:
- Tàu hàng rời Anthea (treo cờ Marshall Islands)
- Tàu hàng rời Lacon (treo cờ Liberia)
- Tàu MDL Kamran (treo cờ Panama)
Các tàu này đều di chuyển lệch về phía bắc tới khu vực các đảo của Iran, sau đó quay lại hướng nam và tiếp tục hành trình ra Vịnh Oman.
Theo nhận định của EOS Risk Group, khi số lượng tàu theo tuyến này tăng lên, điều đó có thể cho thấy một xu hướng xác minh tàu đang hình thành, trong đó các tàu có thể phải được phê duyệt để rời Vịnh thông qua hành lang Larak–Qeshm.
Mỹ cảnh báo Iran có thể liên hệ trực tiếp với tàu
Diễn biến trên xuất hiện đồng thời với cảnh báo mới từ Cơ quan Quản lý Hàng hải Mỹ (MARAD).
Theo khuyến cáo, lực lượng Iran có thể liên hệ trực tiếp với tàu thương mại qua VHF hoặc email, yêu cầu tàu:
- Thay đổi hướng đi
- Đi vào vùng biển Iran
- Cung cấp thông tin chi tiết về hành trình
MARAD cho biết các tàu treo cờ Mỹ không nên tuân thủ các chỉ dẫn này nếu vẫn có thể tiếp tục hành trình an toàn, vì việc làm theo có thể làm tăng nguy cơ trở thành mục tiêu.
Giới chức Mỹ cho rằng các liên lạc này có thể được sử dụng để xác minh danh tính tàu, hàng hóa, chủ sở hữu hoặc điểm đến, hoặc nhằm cải thiện độ chính xác trong việc xác định mục tiêu tấn công bằng tên lửa hoặc máy bay không người lái.
Các tàu nhận được liên lạc như vậy được khuyến nghị báo cáo ngay cho Naval Cooperation and Guidance for Shipping (NCAGS) thuộc Bộ chỉ huy Hải quân Mỹ tại Trung Đông.
Lưu lượng tàu qua eo biển vẫn ở mức thấp
Mặc dù đã xuất hiện một số chuyến đi thành công, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz vẫn giảm mạnh.
Nhiều tàu chở dầu hiện đang:
- Chờ bên ngoài Vịnh Ba Tư
- Hoãn hành trình
Nguyên nhân chủ yếu là phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng mạnh và sự thận trọng của chủ tàu khi đưa tàu và thủy thủ đoàn vào khu vực xung đột.
Theo các nhà phân tích, nếu eo biển thực sự được mở hoàn toàn, lưu lượng tàu chở dầu sẽ tăng nhanh. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy chỉ một số ít tàu được quan sát đi qua, có thể sau khi đã có sự phối hợp hoặc xác minh.
Eo biển “mở” nhưng điều kiện tiếp cận thay đổi
Iran nhiều lần tuyên bố eo biển Hormuz vẫn mở cho vận tải quốc tế, đồng thời cho biết các tàu có thể cần phối hợp với lực lượng hải quân Iran khi đi qua khu vực.
Đối với chủ tàu và bên thuê tàu, sự khác biệt này có ý nghĩa quan trọng.
Trong điều kiện bình thường, eo biển tuân thủ hoàn toàn luật hàng hải quốc tế sẽ đảm bảo quyền quá cảnh ổn định và có thể dự đoán được. Tuy nhiên, nếu việc quá cảnh phụ thuộc vào xác minh, phối hợp hoặc phê duyệt không chính thức, môi trường vận hành của vận tải biển sẽ thay đổi đáng kể.
Nếu mô hình di chuyển qua hành lang Larak–Qeshm tiếp tục, eo biển Hormuz có thể chuyển từ hành lang vận tải quốc tế mở sang cửa ngõ hàng hải được quản lý có chọn lọc, nơi quyền đi lại không chỉ phụ thuộc vào điều hướng mà còn vào các yếu tố xác minh và chính trị.
(Theo gCaptain)
