Xung đột từ 28/2 đẩy Hormuz – tuyến vận chuyển 20 triệu thùng/ngày – vào nguy cơ gián đoạn, làm rung chuyển chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Việc gián đoạn hoặc tê liệt lưu thông qua Eo biển Hormuz sẽ tạo cú sốc tức thời cho chuỗi cung ứng năng lượng và phân bón toàn cầu. Trong bối cảnh lựa chọn thay thế hạn chế, bất ổn kéo dài có thể chuyển thành rủi ro kinh tế mang tính cấu trúc.
Cuộc tấn công bằng tên lửa của Mỹ và Israel nhằm vào Iran từ ngày 28/2, cùng các đòn đáp trả sau đó, đang đưa Eo biển Hormuz trở thành tâm điểm rủi ro của vận tải biển quốc tế. Những diễn biến mới nhất cho thấy tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới đứng trước nguy cơ gián đoạn, với hệ lụy lan rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu.
Căng thẳng quân sự lan ra mặt biển
Xung đột khởi phát ngày 28/2 khi Israel và Mỹ tiến hành loạt tấn công tên lửa vào Iran. Sau đó, nhiều tàu chiến Iran được cho là đã bị đánh chìm tại Vịnh Oman; hai tàu khác, được nhận định là tàu chở dầu, cũng trúng tên lửa gần khu vực Hormuz, dù nguồn tấn công chưa được xác định.
Ngay sau các đòn tấn công, Tehran phát thông báo tới tàu thuyền trong khu vực rằng Hormuz đã bị đóng cửa. Trên thực tế, việc phong tỏa hoàn toàn tuyến hàng hải rộng khoảng hai dặm này bằng biện pháp quân sự là thách thức lớn, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ duy trì hiện diện hải quân đáng kể. Tuy nhiên, chỉ riêng mức độ đe dọa gia tăng cũng đủ làm chậm dòng lưu chuyển hàng hóa.
Các hãng vận tải lớn như Hapag-Lloyd và CMA CGM đã tạm ngừng hành trình qua Hormuz, đồng thời hướng dẫn tàu tìm nơi trú ẩn an toàn. Dữ liệu theo dõi cho thấy lưu lượng tàu qua khu vực giảm, với nhiều tàu chờ vào hoặc rời Vịnh Ba Tư, hoặc chuyển hướng khỏi khu vực.
Trung tâm United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO) cảnh báo nguy cơ “nhận diện nhầm hoặc tính toán sai lầm”, đặc biệt khi tàu thương mại hoạt động gần các đơn vị quân sự.
Một số cảng đã tạm dừng khai thác sau khi mảnh vỡ tên lửa gây cháy tại cảng Jebel Ali (Dubai). Dù nhiều cảng khác vẫn hoạt động, rủi ro và mức độ bất định đang trực tiếp ảnh hưởng đến vận tải trong khu vực.
20 triệu thùng dầu/ngày qua một “nút thắt”
Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu. Bên cạnh dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), khoảng 1/3 thương mại phân bón thế giới cũng đi qua tuyến này – một phụ thuộc có ý nghĩa lớn đối với chuỗi cung ứng nông nghiệp.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng năng lượng và nông sản đã chịu tác động từ chiến sự tại Ukraine, bất kỳ gián đoạn mới nào cũng có thể làm gia tăng biến động giá.
Các điểm đến chính của dầu và khí đi qua Hormuz gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Ấn Độ – quốc gia nhập khẩu khoảng một nửa dầu thô qua tuyến này – đã kích hoạt kế hoạch dự phòng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng.
Saudi Arabia và UAE có một số đường ống cho phép bỏ qua Hormuz, với công suất dự phòng khoảng 2,6 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, con số này chỉ chiếm một phần nhỏ so với lưu lượng thông thường qua eo biển.
Dù không trực tiếp nhập khẩu từ Vịnh Ba Tư, các quốc gia khác vẫn chịu tác động do dầu và khí được giao dịch trên thị trường toàn cầu. Giá dầu được dự báo có thể tăng lên tới 100 USD/thùng khi thị trường mở cửa đầu tuần. OPEC đã đồng ý tăng nhẹ sản lượng nhằm ổn định thị trường, song dư địa điều tiết bị hạn chế khi một số thành viên chịu ảnh hưởng từ các cuộc tấn công.
Giá năng lượng tăng không chỉ tác động trực tiếp đến người tiêu dùng mà còn làm gia tăng chi phí của nhiều ngành sản xuất – từ vận tải, hóa chất đến thực phẩm – qua đó làm gia tăng nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng.
Gián đoạn trên thực tế dù không tuyên bố phong tỏa
Việc rải thủy lôi có thể là biện pháp mạnh nhất để ngăn lưu thông, nhưng điều này được đánh giá là khó thực hiện trong bối cảnh hiện diện quân sự Mỹ dày đặc. Tuy nhiên, không cần một tuyên bố phong tỏa chính thức để lưu thông bị tê liệt. Khi mức độ đe dọa tăng cao, tàu thương mại có xu hướng chủ động tránh khu vực.
Chuỗi cung ứng phụ thuộc vào tính dự đoán. Bất ổn địa chính trị kéo dài làm gia tăng chi phí bảo hiểm, thời gian chờ đợi và rủi ro vận hành. Trong trường hợp một tàu chở dầu bị đánh chìm, hệ quả môi trường nghiêm trọng có thể buộc tuyến hàng hải ngừng hoạt động trong thời gian dài.
Trước đây, việc Iran đóng cửa Hormuz được xem là khó xảy ra do nguy cơ phản ứng toàn cầu và thiệt hại kinh tế đối với chính Tehran. Tuy nhiên, trong bối cảnh mục tiêu thay đổi chế độ được tuyên bố bởi Mỹ và Israel, bài toán chi phí – lợi ích có thể được xem xét lại.
(Theo Maritime Executive)
