Hormuz áp cơ chế thu phí, siết quyền qua lại
Iran áp phí qua eo Hormuz từ 31/3, đồng thời xảy ra tấn công tàu dầu gần Dubai, đẩy rủi ro chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu leo thang.
Việc Iran thiết lập cơ chế thu phí và kiểm soát qua eo Hormuz đang biến tuyến vận tải năng lượng trọng yếu thành điểm kiểm soát mang tính chính trị, kéo theo rủi ro pháp lý và gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.
Căng thẳng tại eo biển Hormuz đang bước sang giai đoạn mới khi Iran chính thức triển khai cơ chế kiểm soát và thu phí tàu thuyền, đồng thời các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại tiếp tục gia tăng trong khu vực.
Iran thiết lập cơ chế kiểm soát có điều kiện tại Hormuz
Ủy ban An ninh Quốc hội Iran đã phê duyệt kế hoạch quản lý toàn diện đối với eo Hormuz, theo truyền thông nhà nước IRIB. Chính sách này thiết lập cơ chế thu phí quá cảnh bằng đồng ial, đi kèm các quy định bổ sung về an ninh và môi trường. Đáng chú ý, các tàu có liên hệ với Mỹ, Israel và những quốc gia áp đặt lệnh trừng phạt đơn phương đối với Iran sẽ không được phép đi qua.
Theo Xclusiv Shipbrokers, eo Hormuz không còn chỉ là điểm nghẽn chiến lược mà đang được định hình thành một tuyến kiểm soát theo điều kiện, nơi quyền tiếp cận mang tính chọn lọc và chịu tác động chính trị ngày càng rõ rệt. Diễn biến từ gián đoạn do xung đột đang chuyển sang một cơ chế kiểm soát có hệ thống, phản ánh nỗ lực của Iran trong việc thể chế hóa ảnh hưởng đối với một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Việc triển khai hệ thống “phê duyệt qua lại” cho thấy sự chuyển từ trạng thái gián đoạn sang cơ chế kiểm soát. Tuy nhiên, điều này đồng thời đặt các chủ tàu và bên thuê tàu vào thế rủi ro pháp lý: việc thanh toán phí quá cảnh có thể bị coi là vi phạm lệnh trừng phạt phương Tây, trong khi từ chối thanh toán có nguy cơ bị hạn chế hoặc từ chối quyền đi qua.
Tấn công tàu dầu và container gia tăng rủi ro thực địa
Song song với thay đổi chính sách, các diễn biến thực địa tiếp tục leo thang. Kuwait Petroleum Corporation xác nhận một tàu thứ hai trong đội tàu của họ bị tấn công. Tàu chở dầu cỡ lớn VLCC Al-Salmi (319.660 dwt, đóng năm 2011), do Kuwait Oil Tanker Co vận hành, bị lực lượng Iran tấn công vào khoảng 00h10 ngày 31/3 khi đang neo tại khu vực cách cảng Dubai khoảng 31 hải lý về phía tây bắc.
Vụ tấn công gây hư hại thân tàu và cháy trên tàu, tiềm ẩn nguy cơ tràn dầu ra khu vực xung quanh. Toàn bộ 24 thuyền viên được xác nhận an toàn. Lực lượng ứng cứu và chữa cháy đã được triển khai nhằm kiểm soát tình hình. Tại thời điểm xảy ra sự cố, tàu đang phát tín hiệu hệ thống nhận dạng tự động (AIS) với điểm đến là Trung Quốc, biện pháp thường được các tàu sử dụng nhằm giảm nguy cơ bị nhắm mục tiêu.
Trong một diễn biến khác, tàu container Express Rome (sức chở 10.000 TEU – đơn vị container tiêu chuẩn), thuộc sở hữu Danaos (Hy Lạp) và treo cờ Liberia, ghi nhận hai vật thể nghi là đạn rơi gần tàu khi đang cách Ras Tanura (Saudi Arabia) khoảng 22 hải lý. Không có thương vong được ghi nhận.
Rủi ro cũng đang mở rộng sang điểm nghẽn thứ hai là eo Bab el-Mandeb. Lực lượng Houthi tại Yemen, được Iran hậu thuẫn, đã phóng tên lửa được ghi nhận là lần đầu kể từ khi xung đột bùng phát và cảnh báo sẽ nhắm mục tiêu các tàu bị cho là hỗ trợ chiến tranh. Tuyến này hiện được Saudi Arabia sử dụng để chuyển hướng vận chuyển dầu thô trong bối cảnh eo Hormuz gần như bị gián đoạn.
(Theo Splash247)
