Khoảng 450.000 TEU bị kẹt tại Vịnh Ba Tư khi xung đột lan rộng, giá dầu tăng 8–9%, làm gia tăng rủi ro thiếu công suất và phụ phí vận tải.
Xung đột mở rộng tại Trung Đông đang đồng thời làm gián đoạn công suất container và đẩy chi phí nhiên liệu tăng, tạo nền tảng cho áp lực tăng giá cước và phụ phí nếu tình hình kéo dài.
Xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang và đã tác động trực tiếp đến vận tải biển. Phần lớn hãng tàu hiện tạm dừng nhận booking vào Vịnh Ba Tư, một số chỉ ngừng container lạnh (reefer), trong khi nhiều hãng dừng toàn bộ đơn hàng vào khu vực này.
Theo UKMTO, một tàu tại cảng Bahrain bị hai vật thể phóng trúng, gây hỏa hoạn. Con tàu được cho là tàu chở sản phẩm dầu treo cờ Mỹ mang tên Stena Imperative.
Hoạt động cảng trong khu vực cũng bị ảnh hưởng ở các mức độ khác nhau. Cảng Jebel Ali đã hoạt động trở lại hoàn toàn sau một vụ cháy nhỏ do mảnh vỡ rơi xuống.
Dữ liệu thời gian thực từ VesselFinder cho thấy một bức tranh đáng lo ngại: hiện có ít nhất 67 tàu container đang bị kẹt trực tiếp bên trong Vịnh Ba Tư. Trong đó, 17 tàu có kích cỡ trên 4.000 TEU (tổng sức chở 156.000 TEU) và khoảng 50 tàu nhỏ hơn, đưa tổng công suất bị ‘đóng băng’ tức thì lên mức 200.000 TEU.
Tuy nhiên, nếu tính cả các tàu đang neo đậu tại các cảng nội vùng như Jebel Ali hay Hamad không thể rời bến do rủi ro an ninh, các báo cáo từ Lloyd’s List và Linerlytica ước tính con số thực tế có thể lên tới 170 tàu, tương đương 450.000 TEU.
Xét trên quy mô toàn cầu, lượng công suất bị kẹt này tương đương với năng lực của hãng vận tải lớn thứ 10 đến 13 thế giới. Đáng chú ý, con số này chiếm từ 0,6% đến 1,4% tổng công suất container toàn cầu đang đột ngột trở nên không khả dụng. Để so sánh, dữ liệu tháng 1 từ Alphaliner cho thấy tỷ lệ đội tàu nhàn rỗi toàn cầu cũng chỉ ở mức 0,6%. Việc toàn bộ ‘lớp đệm’ công suất này bị xóa sạch chỉ trong vài ngày đang tạo ra một cú sốc cung (supply shock) cực lớn, gây áp lực tăng giá cước tức thì trên mọi tuyến hải hành.
Xung đột lan sang ngoài Vịnh Ba Tư
Diễn biến an ninh không chỉ giới hạn trong khu vực Vịnh. Cảng Duqm tại Oman – nằm ngoài Vịnh và hướng ra biển Ả Rập – đã bị tấn công bằng drone.
Tại Địa Trung Hải, một tên lửa đã đánh trúng căn cứ không quân Anh tại Cyprus, hai drone khác bị bắn hạ. Hy Lạp đã điều động lực lượng hải quân và không quân tới Cyprus để hỗ trợ phòng thủ. Diễn biến này đặt ra rủi ro đối với an toàn hàng hải ở phía Đông Địa Trung Hải và làm gia tăng khả năng áp dụng phụ phí chiến tranh tại khu vực.
Song song đó, Israel bắt đầu tấn công Hezbollah tại Lebanon, cho thấy phạm vi xung đột tiếp tục mở rộng.
Tác động kép: công suất và chi phí nhiên liệu
Giá dầu đã tăng 8–9%, kéo theo khả năng tăng giá nhiên liệu tàu biển (bunker) và phụ phí nhiên liệu. Khoảng 20–30% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu đi qua Eo biển Hormuz, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có thể tạo hiệu ứng lan tỏa đến thị trường năng lượng và vận tải.
Về chuỗi cung ứng, nếu tình trạng này kéo dài hơn vài ngày, nguy cơ ùn tắc tại các cảng trung chuyển container ở châu Á là hiện hữu. Tình huống này tương tự giai đoạn đầu khủng hoảng Biển Đỏ, khi hàng hóa không thể đến điểm đích theo kế hoạch và gây dồn ứ tại các trung tâm trung chuyển.
Sự kết hợp giữa đội tàu bị kẹt trong Vịnh và việc tạm dừng booking đang tạo ra tình trạng thiếu hụt công suất cục bộ. Nếu kéo dài, áp lực tăng giá cước giao ngay trên các tuyến khác là khó tránh khỏi.
Đáng lưu ý, các phụ phí khẩn cấp không đơn thuần phản ánh chi phí phát sinh như bảo hiểm hay đổi tuyến. Trong bối cảnh công suất bị siết chặt và đội tàu nhàn rỗi gần như bằng 0, giá cước vận tải chịu chi phối mạnh bởi quan hệ cung – cầu. Tương tự giai đoạn đầu khủng hoảng Biển Đỏ, mức phụ phí nhiều khả năng sẽ phản ánh quyền lực định giá gia tăng của hãng tàu trong điều kiện thiếu hụt công suất, thay vì chỉ dựa trên bài toán chi phí thực tế.
(Theo dữ liệu từ UKMTO, vesselfinder, Alphaliner, Lloyd-List, phân tích và tổng hợp bởi LN247)
