Hiệp ước toàn cầu bảo vệ sinh học biển chính thức có hiệu lực
Hiệp ước BBNJ bảo vệ sinh học biển vùng biển quốc tế có hiệu lực từ 17.1.2026, sau khi hơn 80 quốc gia phê chuẩn, tác động trực tiếp đến vận tải biển toàn cầu.
Việc Hiệp ước BBNJ đi vào thực thi thực chất phản ánh nhu cầu cấp thiết phải siết chặt quản trị đại dương và sẽ làm gia tăng yêu cầu tuân thủ môi trường đối với hoạt động vận tải biển quốc tế.
_____________
Ngày 17.1.2026, hiệp ước toàn cầu đầu tiên về bảo tồn sinh học biển tại các vùng biển ngoài quyền tài phán quốc gia chính thức có hiệu lực. Đây là cột mốc quan trọng trong nỗ lực xây dựng khung pháp lý chung nhằm quản lý bền vững tài nguyên biển trên các đại dương quốc tế.
Hiệp ước có tên đầy đủ là Thỏa thuận theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển tại các khu vực ngoài quyền tài phán quốc gia, thường được gọi là Hiệp ước BBNJ. Văn kiện này thiết lập các quy định mang tính ràng buộc pháp lý đối với việc khai thác và quản lý tài nguyên sinh học ở vùng biển quốc tế.
BBNJ tập trung vào bốn nội dung cốt lõi. Thứ nhất là quản lý nguồn gen biển và cơ chế chia sẻ lợi ích một cách công bằng. Thứ hai là áp dụng các công cụ quản lý theo khu vực, trong đó có việc thiết lập các khu bảo tồn biển. Thứ ba là yêu cầu đánh giá tác động môi trường đối với các hoạt động có nguy cơ ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển. Thứ tư là tăng cường năng lực và chuyển giao công nghệ biển cho các quốc gia.
Hoạt động vận tải biển trên các tuyến hàng hải quốc tế vốn đã chịu sự điều chỉnh của hệ thống quy định nghiêm ngặt về môi trường, an toàn và an ninh. Tổ chức Hàng hải Quốc tế đã xây dựng hơn 50 điều ước và biện pháp mang tính ràng buộc toàn cầu nhằm bảo đảm việc sử dụng đại dương một cách bền vững, được thực thi thông qua cơ chế kiểm soát của quốc gia treo cờ, quốc gia ven biển và quốc gia cảng.
Nhiều công cụ pháp lý của IMO đang trực tiếp góp phần bảo tồn đa dạng sinh học biển ở vùng biển quốc tế. Trong đó có Công ước MARPOL về ngăn ngừa ô nhiễm từ tàu biển, Công ước Quản lý nước dằn tàu nhằm hạn chế sự lây lan của các loài thủy sinh xâm lấn, cùng Công ước và Nghị định thư London điều chỉnh hoạt động nhận chìm chất thải xuống biển.
Bên cạnh đó, một khuôn khổ pháp lý mới đang được xây dựng nhằm kiểm soát hiện tượng hà bám sinh học trên thân tàu, qua đó giảm thiểu nguy cơ phát tán sinh vật ngoại lai theo các tuyến vận tải biển quốc tế.
IMO cũng đã triển khai nhiều biện pháp bảo vệ bổ sung như xác định các Khu vực Biển Đặc biệt Nhạy cảm, Khu vực Đặc biệt và Khu vực Kiểm soát Phát thải, nơi áp dụng các quy định nghiêm ngặt hơn để ngăn ngừa ô nhiễm biển. Ngoài ra, các hướng dẫn nhằm giảm tác động của tiếng ồn tàu biển dưới nước đối với sinh vật biển cũng đã được ban hành.
Hiệp ước BBNJ được thông qua vào tháng 6.2023, khép lại nhiều thập kỷ đàm phán và chuẩn bị. Tính đến nay, hơn 80 quốc gia đã phê chuẩn hiệp ước, tạo nền tảng cho việc triển khai các quy định bảo vệ sinh học biển trên phạm vi toàn cầu.
(Theo IMO)
