Toàn cảnh Logistics tuần 14: Hormuz bị “kiểm soát có điều kiện”, chi phí logistics toàn cầu leo thang

Tuần qua, thị trường logistics toàn cầu bị chi phối gần như hoàn toàn bởi diễn biến tại eo biển Hormuz – từ gián đoạn, tấn công đến thiết lập cơ chế kiểm soát và thu phí. Các tác động lan rộng sang vận tải biển, hàng không và năng lượng, đẩy chi phí logistics tăng trong khi chuỗi cung ứng tiếp tục đối mặt rủi ro bất định.

Đáng chú ý, thị trường xuất hiện sự phân hóa rõ rệt giữa các phương thức vận tải: cước biển chững lại do dư cung, trong khi hàng không tăng mạnh vì thiếu công suất và lệch tuyến. Song song, các yếu tố pháp lý, rủi ro vận hành và chiến lược đầu tư hạ tầng đang tái định hình cách doanh nghiệp kiểm soát chuỗi cung ứng.

Bản tin này tổng hợp toàn bộ diễn biến chính trong tuần, giúp người đọc nhanh chóng nắm bắt bức tranh toàn cảnh và các xu hướng đang định hình thị trường.

Hormuz chuyển sang “kiểm soát có điều kiện”: Điểm nghẽn chiến lược tái định hình dòng chảy toàn cầu

Eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới, trong tuần qua đã chuyển từ trạng thái gián đoạn do xung đột sang một mô hình kiểm soát có hệ thống.

Sau giai đoạn gần như tê liệt kéo dài hơn một tháng, một số tàu bắt đầu được phép đi qua, bao gồm tàu Trung Quốc, Pháp và Nhật Bản. Tuy nhiên, việc lưu thông không mang tính tự do mà phụ thuộc vào cơ chế phê duyệt, thậm chí đi kèm yêu cầu thu phí quá cảnh bằng đồng nội tệ của Iran. Điều này cho thấy tuyến vận tải không còn là hành lang trung lập mà đang trở thành một điểm kiểm soát mang tính chính trị.

Song song, rủi ro an ninh hàng hải tiếp tục leo thang với các vụ tấn công tàu thương mại, điển hình là tàu Safeen Prestige bị đánh chìm và các sự cố liên quan đến tàu dầu, tàu container trong khu vực. Điều này phản ánh sự chuyển dịch từ gián đoạn tiềm tàng sang tổn thất thực tế.

Tác động không dừng ở khu vực Trung Đông mà lan rộng toàn cầu:

• Chuỗi cung ứng năng lượng đối mặt nguy cơ tái cấu trúc
• Giá khí đốt tại châu Âu tăng mạnh, gây áp lực lên nhiên liệu logistics (đặc biệt là nhiên liệu bay)
• Hàng không buộc phải lệch tuyến, kéo dài hành trình và tăng chi phí vận hành

Nhìn tổng thể, Hormuz đang được tái định nghĩa từ một “chokepoint” (điểm nghẽn) sang “controlled chokepoint” (điểm nghẽn bị kiểm soát có điều kiện), yếu tố có thể duy trì tác động dài hạn lên chi phí và dòng chảy thương mại toàn cầu.

Cước vận tải phân hóa mạnh: Biển chững lại, hàng không tăng tốc vì gián đoạn

Diễn biến thị trường cước vận tải tuần qua cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các phương thức.

Ở vận tải biển, dù chịu tác động từ Hormuz, giá cước container không duy trì được đà tăng. Nguyên nhân chính đến từ tình trạng dư cung kéo dài, buộc các hãng tàu ưu tiên lấp đầy công suất thay vì giữ giá. Các đợt tăng giá ngắn hạn nhanh chóng bị điều chỉnh, phản ánh nhu cầu thị trường chưa đủ mạnh để hấp thụ chi phí tăng.

Ngược lại, vận tải hàng không ghi nhận xu hướng tăng rõ rệt. Giá cước tăng 6-7% theo tuần và cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước, trong bối cảnh:

• Công suất bị gián đoạn do xung đột
• Không phận bị hạn chế, buộc máy bay lệch tuyến
• Nhu cầu vận chuyển từ châu Á duy trì ở mức cao

Các hãng logistics như DHL đã nhanh chóng mở rộng năng lực vận chuyển trên tuyến Á – Âu nhằm đáp ứng nhu cầu và ổn định chuỗi cung ứng.

Diễn biến này phản ánh một trạng thái “decoupling” (tách pha):

• Vận tải biển bị kìm bởi dư cung
• Vận tải hàng không bị đẩy bởi gián đoạn và thiếu công suất

Hệ quả là chủ hàng phải linh hoạt hơn trong việc lựa chọn phương thức vận tải để cân bằng chi phí và thời gian.

Chi phí nhiên liệu tăng nhưng bị kiểm soát: Cuộc giằng co giữa hãng tàu và cơ quan quản lý

Giá nhiên liệu hàng hải (bunker) tăng mạnh do gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông đã tạo áp lực lớn lên chi phí vận tải. Tuy nhiên, việc chuyển chi phí này sang khách hàng không còn diễn ra dễ dàng.

Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ (FMC) tiếp tục từ chối đề xuất áp dụng phụ phí khẩn cấp của Maersk, với lý do hãng tàu chưa chứng minh được mối liên hệ rõ ràng giữa chi phí tăng và mức phụ phí đề xuất. Đây là lần thứ hai đề xuất bị bác bỏ trong thời gian ngắn.

Diễn biến này cho thấy một thay đổi quan trọng trong cách thị trường vận hành:

• Phụ phí không còn được chấp nhận theo cơ chế “pass-through” (chuyển thẳng chi phí)
• Yêu cầu minh bạch cấu trúc chi phí trở thành điều kiện bắt buộc

Trong bối cảnh giá nhiên liệu tiếp tục biến động, các hãng tàu sẽ phải cân đối giữa:

• Khả năng hấp thụ chi phí
• Và áp lực duy trì lợi nhuận

Điều này làm gia tăng tính phức tạp trong chiến lược pricing (định giá) và đàm phán với khách hàng.

Gián đoạn vận hành gia tăng: Chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng mong manh

Bên cạnh yếu tố địa chính trị, tuần qua ghi nhận hàng loạt sự cố vận hành cho thấy mức độ mong manh của hệ thống logistics.

Các sự kiện đáng chú ý bao gồm:

• Tàu mắc cạn tại kênh Suez gây gián đoạn tạm thời
• Va chạm tàu container tại cảng Cao Hùng
• Số lượng tàu Panama bị lưu giữ tại Trung Quốc tăng đột biến
• Vụ kiện liên quan tàu Dali với tổng khiếu nại vượt 5 tỷ USD

Dù mỗi sự cố mang tính cục bộ, nhưng khi cộng dồn lại, chúng tạo ra:

• Gián đoạn chuỗi vận tải
• Tăng thời gian vận chuyển và chi phí xử lý
• Gia tăng rủi ro pháp lý và bảo hiểm

Đáng chú ý, yếu tố kiểm tra kỹ thuật (Port State Control) và căng thẳng địa chính trị bắt đầu có dấu hiệu giao thoa, làm tăng tính khó đoán của môi trường vận hành.

Tăng tốc kiểm soát hạ tầng: Doanh nghiệp logistics đẩy mạnh tích hợp dọc và mở rộng thị trường

Trong bối cảnh rủi ro gia tăng, các doanh nghiệp logistics và hãng tàu đang đẩy mạnh chiến lược kiểm soát hạ tầng và mở rộng hiện diện địa lý.

Nhiều thương vụ và dự án lớn được ghi nhận:

• MSC hợp tác vận hành cảng quy mô 2 triệu TEU tại Mỹ
• ONE mua cổ phần tại cảng Laem Chabang (Thái Lan)
• Hapag-Lloyd nâng sở hữu tại Baxi (Ấn Độ)
• AfDB triển khai nền tảng logistics tích hợp tại châu Phi

Song song, các nỗ lực chuyển đổi năng lượng cũng tiếp tục, với Nhật Bản thử nghiệm động cơ hydro cho tàu viễn dương, bước tiến hướng tới giảm phát thải trong vận tải biển.

Những động thái này phản ánh xu hướng rõ ràng:

• Tích hợp dọc để kiểm soát năng lực khai thác
• Đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc
• Giảm phát thải để đáp ứng yêu cầu dài hạn

Doanh nghiệp không còn chỉ vận hành trong chuỗi cung ứng mà đang tái định hình chính chuỗi đó.

NHẬN ĐỊNH

Tuần 14 cho thấy thị trường logistics toàn cầu đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính cấu trúc, với ba xu hướng chính:

Thứ nhất, địa chính trị trở thành yếu tố vận hành cốt lõi, không còn là biến số bên ngoài. Việc Hormuz chuyển sang cơ chế kiểm soát có điều kiện cho thấy các tuyến vận tải chiến lược có thể bị “chính trị hóa” trong dài hạn.

Thứ hai, chi phí logistics đang được tái phân bổ lại, khi không phải toàn bộ chi phí tăng đều có thể chuyển sang khách hàng. Điều này làm thay đổi cách định giá và quản trị chi phí trong ngành.

Thứ ba, doanh nghiệp đang tăng tốc kiểm soát chuỗi cung ứng, thông qua đầu tư hạ tầng, mở rộng mạng lưới và ứng dụng công nghệ, nhằm giảm phụ thuộc vào các điểm nghẽn bên ngoài.

Trong tuần tới, các yếu tố cần theo dõi bao gồm:

• Mức độ mở lại thực tế của eo Hormuz và cơ chế thu phí
• Diễn biến giá nhiên liệu và khả năng áp phụ phí
• Xu hướng dịch chuyển giữa vận tải biển và hàng không

Nếu không có thay đổi lớn về địa chính trị, thị trường nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì trạng thái: chi phí cao, dòng chảy phân mảnh, rủi ro vận hành gia tăng trong ngắn hạn.