Toàn cảnh Logistics tuần 10/2026: Khủng hoảng Hormuz làm rung chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu
Tuần qua, thị trường logistics toàn cầu bị chi phối bởi cuộc khủng hoảng an ninh tại Trung Đông khi xung đột liên quan đến Iran khiến tuyến vận tải chiến lược qua eo biển Hormuz gần như tê liệt. Hàng trăm nghìn container bị mắc kẹt, các hãng tàu đồng loạt dừng booking đến Vịnh Ba Tư và nhiều tuyến vận tải phải điều chỉnh. Song song đó, giá cước vận tải năng lượng và container bắt đầu biến động mạnh, trong khi vận tải hàng không và các trung tâm trung chuyển tại Trung Đông chịu áp lực lớn. Những diễn biến này đang tạo ra rủi ro lan rộng cho chuỗi cung ứng toàn cầu trong những tuần tới.
Khủng hoảng Hormuz: rủi ro an ninh hàng hải lan rộng khắp Vịnh Ba Tư
Căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đã nhanh chóng lan sang mặt biển, khiến môi trường an ninh tại Vịnh Ba Tư xấu đi đáng kể. Hàng loạt vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại được ghi nhận trong tuần, bao gồm các vụ tấn công bằng drone, tên lửa và các sự cố nghi liên quan đến thiết bị nổ.
Một tàu container feeder của UAE mang tên Safeen Prestige bị hai tên lửa đánh trúng gần eo biển Hormuz, buộc lực lượng hải quân Oman phải sơ tán toàn bộ 24 thuyền viên. Trong một sự cố khác, tàu chở dầu Louis P bị drone tấn công gần Jubail (Saudi Arabia), trong khi một tàu dầu khác ghi nhận vụ nổ lớn ngoài khơi Kuwait làm hư hại két hàng và gây rò rỉ dầu ra biển.
Chuỗi sự cố này diễn ra trong bối cảnh mức cảnh báo an ninh hàng hải tại khu vực được nâng lên mức “CRITICAL”, phản ánh nguy cơ tàu thương mại trở thành mục tiêu tấn công ngày càng cao. Ngoài các vụ tấn công trực tiếp, tình trạng nhiễu GPS và GNSS cũng được ghi nhận trên diện rộng, làm gia tăng rủi ro điều hướng cho tàu hoạt động trong khu vực.
Tác động rõ rệt nhất là lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu – đã giảm mạnh. Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy số chuyến đi qua tuyến này giảm hơn 90%, với có thời điểm chỉ ghi nhận một chuyến vận tải thương mại trong vòng 24 giờ.
Trong bối cảnh rủi ro lan rộng ra toàn bộ Vịnh Ba Tư, nhiều chủ tàu và bên thuê tàu đang tạm dừng hoặc đánh giá lại kế hoạch khai thác trước khi đi qua khu vực. Điều này khiến hoạt động vận tải năng lượng và container trong khu vực rơi vào trạng thái bất ổn cao.
Container mắc kẹt và hãng tàu dừng booking vùng Vịnh
Khủng hoảng an ninh nhanh chóng chuyển thành gián đoạn logistics thực tế khi nhiều hãng tàu container lớn tạm dừng nhận booking đến khu vực Vịnh Ba Tư.
Các hãng như Maersk, MSC, Hapag-Lloyd, CMA CGM, ONE và COSCO đã áp dụng các biện pháp khác nhau, từ dừng nhận booking mới đến chuyển hướng tàu hoặc yêu cầu tàu neo chờ tại vùng nước an toàn. Quyết định này khiến một lượng lớn container bị đình trệ trong hệ thống vận tải.
Theo dữ liệu thị trường, hơn 270.000 TEU container, tương đương khoảng 10 tỷ USD giá trị hàng hóa, đang rơi vào trạng thái chờ sau khi các tuyến vận tải vào Vịnh Ba Tư bị gián đoạn. Không chỉ các container đã đến Trung Đông bị ảnh hưởng, nhiều container tại các cảng xuất phát cũng phải tạm dừng vì chưa có tuyến vận chuyển tiếp theo.
Nếu tính cả các tàu container đang neo đậu tại các cảng trong khu vực hoặc không thể rời Vịnh do rủi ro an ninh, tổng công suất bị “đóng băng” có thể lên tới 450.000 TEU, tương đương khoảng 0,6–1,4% công suất container toàn cầu.
Một số hãng tàu thậm chí đã kích hoạt các điều khoản khẩn cấp trong vận đơn. MSC thông báo chấm dứt hành trình vận chuyển (End of Voyage) đối với hàng đến Vịnh Ả Rập, chuyển hướng tàu đến cảng an toàn để dỡ hàng. Các chủ hàng sau đó phải tự sắp xếp vận chuyển tiếp nếu muốn đưa hàng đến điểm đến cuối cùng.
Các container đang trên hành trình cũng được chuyển hướng sang các trung tâm trung chuyển lớn tại Singapore, Malaysia và Sri Lanka, làm dấy lên nguy cơ ùn tắc tại các cảng này nếu khủng hoảng kéo dài.
Giá cước vận tải và năng lượng biến động mạnh
Bất ổn tại Trung Đông cũng nhanh chóng phản ánh vào thị trường vận tải biển và năng lượng.
Trong phân khúc tàu chở dầu, giá thuê tàu VLCC vận chuyển dầu thô từ Trung Đông sang châu Á đã tăng vọt lên 424.000 USD mỗi ngày, mức cao chưa từng có. Sự gia tăng đột biến này xuất phát từ việc eo biển Hormuz bị gián đoạn, khiến các nhà máy lọc dầu phải tìm nguồn cung dầu từ các khu vực xa hơn như Tây Phi, Mỹ hoặc Brazil.
Khoảng cách vận chuyển tăng lên kéo theo nhu cầu vận tải tính theo tấn-hải lý, trong khi nguồn cung tàu sẵn sàng khai thác lại hạn chế. Cùng lúc đó, các câu lạc bộ bảo hiểm P&I đã đình chỉ bảo hiểm chiến tranh tại khu vực, khiến nhiều chủ tàu thận trọng hơn khi nhận chuyến.
Thị trường container cũng bắt đầu phản ứng. Chỉ số Drewry World Container Index tăng 3% trong tuần đầu tháng 3, đánh dấu tuần tăng đầu tiên sau bảy tuần giảm liên tiếp.
Trên các tuyến chịu ảnh hưởng trực tiếp, chi phí vận chuyển tăng nhanh hơn. Cước vận tải từ Shanghai đến Jebel Ali đã tăng từ khoảng 1.800 USD lên hơn 4.000 USD mỗi container 40 feet trong vài ngày, phản ánh tác động của các khoản phụ phí khẩn cấp và việc chuyển hướng tuyến.
Bên cạnh đó, giá dầu tăng khoảng 8–9%, làm dấy lên lo ngại chi phí nhiên liệu bunker sẽ tiếp tục tăng, kéo theo các phụ phí nhiên liệu mới trên thị trường vận tải container.
Hạ tầng logistics toàn cầu chịu áp lực: hàng không, cảng và tuyến vận tải
Khủng hoảng Trung Đông không chỉ ảnh hưởng đến vận tải biển mà còn tác động trực tiếp đến mạng lưới logistics toàn cầu.
Trong lĩnh vực hàng không, việc đóng cửa không phận tại nhiều quốc gia Trung Đông đã khiến công suất vận tải hàng hóa toàn cầu giảm khoảng 18% chỉ trong vòng 24 giờ. Các hãng vận tải lớn trong khu vực như Qatar Airways Cargo, Emirates SkyCargo và Etihad Cargo buộc phải tạm dừng hoặc điều chỉnh mạng bay.
Do khu vực này đóng vai trò trung tâm trung chuyển quan trọng trên tuyến Á – Âu, việc gián đoạn đã khiến nhiều chuyến bay phải chuyển hướng hoặc bay thẳng thay vì quá cảnh. Các doanh nghiệp logistics bắt đầu thuê chuyến bay trực tiếp từ Viễn Đông sang phương Tây để bù đắp công suất thiếu hụt.
Trong khi đó, triển vọng khôi phục vận tải container qua Biển Đỏ tiếp tục bị trì hoãn. Nếu các cuộc tấn công vào tàu thương mại được nối lại, nhiều hãng tàu có thể tiếp tục tránh tuyến Suez và đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, làm giảm khoảng 2,5 triệu TEU công suất vận tải hiệu quả, tương đương khoảng 7% đội tàu container toàn cầu.
Ngoài các tuyến vận tải, yếu tố địa chính trị cũng đang tác động đến hạ tầng cảng. Tranh chấp giữa CK Hutchison và chính phủ Panama về quyền kiểm soát các cảng gần kênh đào Panama cho thấy các điểm nút logistics chiến lược ngày càng trở thành tâm điểm của cạnh tranh địa chính trị.
Nhận định: Logistics toàn cầu bước vào giai đoạn bất ổn mới
Các diễn biến trong tuần cho thấy cuộc khủng hoảng Trung Đông đang chuyển từ xung đột quân sự sang một cú sốc logistics đa tầng. Từ vận tải biển, container, năng lượng cho đến hàng không và hạ tầng cảng, nhiều mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu đang chịu tác động đồng thời.
Điểm đáng chú ý là mức độ lan tỏa của khủng hoảng không chỉ giới hạn ở tuyến Hormuz. Các hãng tàu đang đồng thời đối mặt với rủi ro tại Vịnh Ba Tư, khả năng tái bùng phát căng thẳng tại Biển Đỏ và những biến động về chi phí năng lượng.
Trong ngắn hạn, thị trường đang theo dõi hai yếu tố chính: khả năng khôi phục lưu thông qua Hormuz và quyết định của các hãng tàu về việc duy trì hoặc điều chỉnh mạng lưới tuyến vận tải trong khu vực. Những yếu tố này sẽ quyết định liệu các gián đoạn hiện tại chỉ mang tính tạm thời hay sẽ chuyển thành một giai đoạn biến động mới đối với logistics toàn cầu.
